Die Spysverteringstelsel deel 2

Question 1

Noem 4 funksies van voedsel in die liggaam.

Answer 1

1. Verskaf* brandstof* aan die liggaam vir selrespirasie
2. Verskaf boumateriale aan die liggaam vir groei en herstel
3. Verskaf regulerende stowwe aan die liggaam wat al die metaboliese reaksies wat in selle plaasvind reguleer
4. Word deur die liggaam gebruik om ‘n sterk immuunstelsel op te bou waardeur ons siektes beveg en gesond bly.

Question 2

Mense het 7 soorte voedsels nodig in hul dieet, wat is dit?

Answer 2

1. Koolhidrate
2. Proteïne
3. Vette
4. Vitamiene
5. Minerale
6. Water
7. Vesel

Question 3

Wat noem ons mense wat nie vleis nie eet nie?

Answer 3

Vegatariers

Question 4

Party mense eet geen kos wat van diere afkomstig is nie (melk,eiers,kaas,vleis ens) Wat noem ons hulle?

Answer 4

Veganiste

Question 5

Hoe behoort ‘n aktiewe tiener se dieet te lyk?

Answer 5

60% koolhidrate
25% proteïne
15% vette

Question 6

Kyk na figuur 1.5.1. oor die voedselpiramiede.

Answer 6

Question 7

Wat is die 2 groepe waarin al die voedsel verdeel kan word?

Answer 7

1. Organiese voedsel
2. Anorganiese voedsel

Question 8

Wat is organiese voedsel?

Answer 8

Organiese stowwe bestaan uit lang kettings wat onoplosbaar in water is. Hierdie kettings word opgebnou uit koolstofelemente waaraan waterstof en suurstof bind.

1. Proteïne
2. Koolhidrate
3. Vette
4. Vitamiene

Question 9

Verduidelik waaruit proteïne bestaan.

Answer 9

Die individuele boublokkies van proteïne word aminosure genoem. Proteïne bevat die elemente koolstof, waterstof, suurstof en stikstof, en dikwels ook swavel en fosfor.

Question 10

Kyk na figuur 1.5.3 oor Proteïne wat bestaan uit aminosure wat kettings vorm.

Answer 10

Question 11

Noem 6 funksies van proteïne.

Answer 11

1. Proteïne is nodig vir die groei van ‘n organisme, die herstel van beskadigde weefsels en om dooie selle te vervang.
2. Ensieme en party hormone bestaan uit proteïne
3. Proteïne vorm ‘n belangrike deel van die hemoglobien-molekuul wat in rooibloedliggaampies aangetref word.
4. Teenliggaampies, wat help om jou te beskerm teen aanvalle van bakterieë en virusse, is proteïne.
5. Proteïne is ook ‘n bron van energie in die liggaam
6. Jou hare en naels bestaan uit ‘n proteïn genaamd keratien

Question 12

Noem 5 bronne van proteïne.

Answer 12

1. Vleis
2. Vis
3. Eiers
4. Melk
5. Ertjies en boontjies

Question 13

Wat word alles ingesluit onder koolhidrate?

Answer 13

Koolhidrate sluit in stysels, suikers en sellulose.

Question 14

Waaruit bestaan koolhidrate?

Answer 14

Alle koolhidrate word opgebou uit klein molekule soos glukose. Glukose bestaan gewoonlik uit die elemente koolstof, suurstof en waterstof.

Question 15

Kyk na die struktuur van ‘n molekuul glukose - ‘n soort koolhidraat - wat die bindings tussen koolstof, waterstof en suurstof toon in figuur 1.5.4.

Answer 15

Question 16

Noem die 3 funksies van koolhidrate.

Answer 16

1. Suikers, soos glukose en fruktose, is ‘n belangrike bron van energie.
2. Koolhidrate word in die menslike liggaam geberg as glikogeen in die spierselle en in die lewer. In plante word dit as stysel geberg, bv in die wortels van ‘n plant.
3. Plantselwande bevat sellulose. Ons kan nie sellulose verteer nie, maar dit is ‘n bron van vesel. Vesel is belangrik in ons dieet omdat dit:

• water absorbeer en massa aan die inhoud van die kolon gee
• peristalse bevorder en help om kos in die dermkanaal aan te stoot
• ## help om hardlywigheid en aambeie te voorkom

Question 17

Noem 3 bronne van koolhidrate.

Answer 17

1. Suikers
2. Vrugte
3. Groente

Question 18

Waaruit bestaan vette?

Answer 18

Vette bestaan uit 2 dele: gliserol en vetsure.

Albei hierdie dele bevat die elemente koolstof, waterstof en suurstof. Verskillende soorte vetsure maak verskillende soorte vette. Diervette is gewoonlik vaste stowwe en plantvette (olies) is gewoonlik vloeibaar by kamertemperatuur.

Question 19

Kyk na die struktuur van ‘n vet in die volgende diagram.

Answer 19

Question 20

Noem die 6 funksies van vette.

Answer 20

1. Dit is ‘n belangrike reserwebron van energie.
2. Lae vet beskerm sekere organe, bv die niere.
3. Daar is ‘n laag isolerende vet onder ons vel.
4. Vet is ‘n belangrike deel van die selmembraan van ‘n sel.
5. Vet is nodig vir die absorpsie van bepaalde vitamiene, bv vitamien K.
6. Vet is ook ‘n belangrike komponent van die kutikula van plantselwande.

Question 21

Noem die bronne van vette en ‘n paar voorbeelde van elk.

Answer 21

1. Diervette: rooivleis, botter, volroommelk en kaas
2. Plantvette: olyfolie, neute, sonneblomolie, mielie-olie en soja.

Question 23

Wat is vitamiene?

Answer 23

Vitamiene is organiese verbindings wat noodsaaklik is vir die werking van die liggaam. Party vitamiene los op in water en ander los op in vet.

Question 24

Noem 2 wateroplosbare vitamienes.

Answer 24

1. Vitamien B
2. Vitamien C

Question 25

Noem 4 vetoplosbare vitamiene.

Answer 25

1. Vitamien A 2. Vitamien D 3. Vitamien E 4. Vitamien K

Question 26

Watter tipe vitamiene kan nie in die liggaam gestoor word nie en moet gereeld by die dieet ingesluit word?

Answer 26

Wateroplosbare vitamiene - B en C

Question 27

Leer die volgende tabel.

Answer 27

Question 28

Wat is anorganiese voedsel?

Answer 28

Anorganiese stowwe bevat nie die element **koolstof** nie en is afkomstig van die fisiese omgewing. Dit is *onoplosbaar* in water. Minerale en water is belangrike anorganiese stowwe in ons dieet.

Question 29

Wat is 'n belangrike funksie van minerale?

Answer 29

Minerale is belangrik vir die regulering van liggaamsaktiwiteite. Party is nodig in groot hoeveelhede soos bv kalsium. Van ander het ons net klein hoeveelhede nodig, soos bv jodium en yster.

Question 30

Leer die volgende tabel oor minerale wat belangrik is vir ons gesondheid.

Answer 30

Question 31

Hoeveel water behoort ons daagliks in te neem?

Answer 31

Ons het baie meer water nodig as minerale. Ons behoort tussen 2 en 3 liter water per dag in te neem deur middel van voedsel en drinkgoed.

Question 32

Noem 4 belangrike funksies van water.

Answer 32

1. Selle van die menslike liggaam bestaan uit 70% water 2. Water word gebruik vir die vervoer van stowwe in die liggaam. 3. Al die chemiese reaksies in die liggaam vind in 'n waterige medium plaas. 4. Water (as sweet) verdamp van die vel wanneer jy warm kry, wat laat jou afkoel.

Question 33

Het jy geweet?

Answer 33

Question 34

Verduidelik wat wanvoeding is.

Answer 34

As iemand nie 'n gebalanseerde dieet volg nie, kan hy of sy aan wanvoeding ly. Wanvoeding kan ondervoeding òf oorvoeding wees.

Question 35

Verduidelik wat kan lei tot ondervoeding?

Answer 35

1. 'n Groeiende kind wat nie genoeg proteïne inkry nie, ontwikkel 'n siekte genaamd **kwasjiorkor**. Die aangetaste kind groei nie behoorlik nie en is altyd moeg en lusteloos. Kwasjiorkor is 'n siekte van armoede, omdat voedselsoorte hoog in proteïne duur is. 2. **Marasmus** is 'n ander soort wanvoeding. Dit gebeur wanneer 'n kind nie genoeg voedsel van alle soorte inkry nie - dus 'n energietekort. Die aangetaste kind het min of geen vet onder die vel nie en ly aan swak spierontwikkeling. 3. **Gebrek aan vesel** in die dieet kan lei tot toestande van die kolon, soos hardlywigheid. Daar kan ook 'n verband wees tussen 'n tekort aan vesel in die dieet en kolonkanker. 4. Ander gebreksiektes kan ontstaan selfs as die energie-inname voldoende is, maar een of meer van die noodsaaklike voedingstowwe soos bv **vitamiene, tekort** kom. 5. 'n Uiterste geval van ondervoeding is **anorexia nervosa (anoreksie)**

Question 36

Verduidelik wat kan lei tot oorvoeding?

Answer 36

Oorvoeding kom voor as die energie-inhoud van die voedsel te hoog is. Mense wat 'n oormaat eenvoudige koolhidrate soos suikers inkry, loop gevaar om vetsugtig te raak. Vetsug is die hoofoorsaak van tipe 2 diabetes in die moderne wereld.

Question 37

Kyk na die volgende foto's van wanvoeding.

Answer 37

Question 38

Verduidelik hoe lyk die menslike spysverteringskanaal en waar dit voorkom.

Answer 38

'n Mens se spysverteringskanaal is 'n lang buis (meer as 7 meter lank) wat van die een punt van jou lyf (mond) loop tot by die ander punt. (anus) Dit lê opgerol binne in die liggaam.

Question 39

Verduidelik hoe werk die spysverteringskanaal.

Answer 39

Die wande van die buis bevat spiere wat help om voedsel aan te stoot. Elke deel van die spysverteringskanaal het sy eie rol om te speel in die proses van ingestie, vertering, absorpsie en egestie van voedsel. Elke deel van die SVK is aangepas vir sy funksie.

Question 40

Wat word bedoel by: vertering kan meganies of chemies wees?

Answer 40

Vertering is die afbreek van voedsel tot 'n opgeloste vorm wat deur die liggaam geabsorbeer kan word. Daar is 2 soorte vertering - meganiese vertering en chemiese vertering.

Question 41

Verduidelik hoe werk meganiese vertering?

Answer 41

Question 42

Verduidelik hoe werk chemiese vertering?

Answer 42

Question 43

Verduidelik hoe die mond aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 43

Voedsel word met behulp van die lippe, tande en tong by die mond ingeneem.

Question 44

Verduidelik hoe die speekselkliere aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 44

Voedsel word gemeng met speeksel wat deur die speekselkliere afgeskei word.

Question 45

Verduidelik hoe die tong aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 45

'n Gespierde orgaan wat help om voedsel in die mond rond te stoot en ook help met die slukproses.

Question 46

Verduidelik hoe die tande aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 46

Kou en maal voedsel tot kleiner stukkies wat sluk en vertering makliker maak.

Question 47

Verduidelik hoe die epiglottis aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 47

Die flap wat die tragea sluit wanneer voedsel gesluk word.

Question 48

Verduidelik hoe die esofagus (slukderm) aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 48

Vervoer voedsel van die mond na die maag.

Question 49

Verduidelik hoe die maag aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 49

Die spiere in die wand van die maag meng die voedsel deeglik met maagsappe wat ensieme en slym bevat - hierdie voedselmassa word chym genoem.

Question 50

Verduidelik hoe die lewer aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 50

1. Vervaardig gal, wat met die vertering van vette help 2. Vorm en berg koolhidrate en vette 3. Stel skadelike stowwe onskadelik

Question 51

Verduidelik hoe die galblaas aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 51

Stoor gal

Question 52

Verduidelik hoe die pankreas aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 52

Skei ensieme af wat help met die vertering van voedsel in die dunderm.

Question 53

Verduidelik hoe die dunderm aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 53

Naie lank met dun wande sodat die voedsel lank genoeg daar bly vir absorpsie om plaas te vind. Bestaan uit 3 dele nl. duodenum, jejunum en ileum. Pankreassap, gal en dundermsap wat deur die wand van die dunderm vervaardig word, word in dié streek by die voedsel gevoeg. Dit bevat ensieme en ander stowwe wat met chemiese vertering help. Die binnewand van die dunderm is bedek met miljoene uitsteeksels, sogenaamde villi, om die absorpsie-oppervlakte van die dunderm te vergroot.

Question 54

Verduidelik hoe die dikderm aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 54

Bestaan uit 3 dele: sekum , kolon, rektum. Absorbeer water uit die verteerde voedsel tot in die bloed. Minerale en vitamien B word hier geabsorbeer. Rektum stoor fesus tydelik tot dit met tussenposes deur die anus gestoot word.

Question 55

Verduidelik hoe die anus aangepas is vir die funksie wat dit moet verrig as deel van die SVK?

Answer 55

Die opening van die rektum waardeur fese na buite beweeg. Dit word beheer deur 'n ronde sfinkter of klep.