Uitscheiding Flashcards Preview

Kennistoets 29-2 > Uitscheiding > Flashcards

Flashcards in Uitscheiding Deck (31):
1

Wat is de Functie van de Urinewegen

1. Uitscheiden van afvalstoffen, toxische ( giftige ) stoffen,
overbodige stoffen( b.v. glucose)
2. Handhaven van evenwichten:
zuur- base ( PH 7,35-7,45)
water en zout huishouding ( zoals natrium , kalium , magnesium
en
calcium)
HOE:
uitscheiden van stoffen,
uitwisselen van stoffen (osmose),
vasthouden van tekorten.

2

Wat gebeurt er in de nier

De nieren hebben vele nefronen. Daarin vindt de uitwisseling plaats vanuit het bloed , naar bloed en urine
De systolische bloeddruk perst water met daarin opgeloste stoffen vanuit niercapillair naar kapsel van bowman. Dit heet ultrafiltratie.
180 liter per etmaal !!!!
Daarna vindt in de lis van Henle terugresorptie plaats van water en waardevolle stoffen (homeostase) onder invloed van ADH, aldosteron en PTH ( hormonen).
De bloeddruk wordt gereguleerd
Wat overblijft is urine die via de ureter
naar de blaas wordt getransporteerd
en daarna uitgeplast.

3

Wat zijn de urineleiders of de ureters

De urineleider of ureter (li en re) is de buis die loopt tussen het nierbekken en de urineblaas.
De urineleider begint bij het nierbekken tot overgang (klepmechanisme) de urineblaas binnen.De lengte van de urineleider is bij volwassenen personen ca. 25-35 cm, de doorsnede 3 tot 4 mm.
Door peristaltiek komt urine continu in de blaas, onwillekeurig.

4

Hoe is de urineblaas opgedeeld

Slijmlaag (geplooid)
Verschillende spierlagen
(glad spierweefsel) Deze gaan naar onderen
over in de kringspieren van de blaashals)
waarvan een deel onwillekeurig is en een deel
willekeurig
Blaas wordt bedekt door het peritoneum
(= buikvlies)
2 uitgangen van de ureters in de blaasbodem
Functie : reservoir voor urine en uitdrijven van urine die opgeslagen is.

5

Beschrijf wat je weet van de Urinebuis

De urinebuis[of urethra is een lange cilindrische holte die de urineblaas verbindt met de buitenkant van het lichaam.
In deze holte ligt een aderachtig vliesje dat het weefsel beschermt
tegen de chemische invloeden van de urine.
De urinebuis dient zowel bij de man als de vrouw om urine uit het lichaam te lozen.
Omdat bij de man ook het sperma erdoorheen gaat bij de ejaculatie wordt deze bij de man de urogenitale buis genoemd.
Lengte bij man : 20-25 cm, maakt een S bocht. Bij sluitspier blaas, aanvang urinebuis , is de prostaat die deze omringt.
Lengte bij vrouw: 3-5 cm loopt recht naar beneden.
De urinebuis eindigt met de uitgang( meatus).

6

Wat is Mictie ? En wat weet je hierover

Blaaswand heeft grondtonus (=spierspanning)
Bij vulling van urine uit de urethers neemt spiertonus toe
Normaal bij ongeveer 300/ 400 ml vulling wordt de prikkeldrempel van de rekreceptoren (soort ‘peilstokje’) in de blaaswand overschreden > signaal via autonome zenuwstelsel naar de hersenstam, gevolg: > gevoel van aandrang> ontspanning van onwillekeurige sluitspier (kan ook sneller bijvoorbeeld door angst).
Kringspier spant aan tot dat :
Willekeurige sluitspier wordt op commando ontspannen waarna mictie/ plassen volgt. (ophouden kan tot ongeveer 500 ml)
Gevaar voor overrekking van de blaas bij vulling groter dan 500 ml !

7

Waaruit bestaat normale urine

Samenstelling wisselt voortdurendBestanddelen: water, ureum (eiwitafbraak) , kreatinine (spiereiwit afbraak), urinezuur (eiwitafbraak), zouten (oxalaten,fosfaten en uraten), urobiline (galkleurstof , weinig), hormonen, vitaminen en vorm elementen (afgestoten cellen, leucocyten)

Urineproduktie onder normale omstandigheden;
1200 tot 1500 ml /24 uur
Soortelijk gewicht = verhouding tussen hoeveelheid vloeistof en vaste bestanddelen 1.005- 1.025, s’ ochtends hoger dan s’ avonds.
Zwak alkalisch (gisting, rotting) tot zuur (vlees)
Kleur: Lichtgeel tot donkergeel
Geur: normaal gering (asperges, suikerziekte, rotting)

8

Waaruit bestaat afwijkende urine

-Eiwit > 200 mg/ 24 uur
-Glucose
-Ketonlichamen; aceton, diaceetzuur, beta-oxyboterzuur;bij suikerziekte
-Galkleurstoffen; donker bier, geel schuim; geelzucht
-Erytrocyten; rode bloedlichaampjes ; hematuriemacroscopisch of microscopisch
-Leukocyten; urineweginfecties
-Bacterien
-Afbraakprodukten van medicijnen

9

Ultrafiltratie

= eerste filtering ; 180 liter per etmaal

10

Resorptie

behoefte afhankelijke opname van water en vaste stoffen

11

Excretie

uitscheiding van water en hierin opgeloste stoffen

12

Polyurie

= meer dan normale urineproduktie; > 2000 ml per 24 uur

13

Oligurie

= sterk verminderde urineproduktie 50-100 ml per 24 uur

14

Anurie

nauwelijks of geen urineproduktie per 24 uur; > 50 ml

15

Pyurie

= pusophoping in de urine

16

Hematurie

bloed in de urine; macroscopisch of microscopisch

17

Welke aandoeningen kunnen aan de nieren ontstaan

- bloedvaten die verkalken, daardoor slechte nierwerking
- nierstenen
- infectie, geheel of gedeeltelijk)
- kanker
- anatomische afwijkingen

18

Benoem de aandoeningen bij de ureters

- vernauwingen
- afsluiting door nierstenen
- reflux ( terugstroming van urine naar de nier(en ))

19

Benoem de aandoeningen bij de urineblaas

- ontsteking / infectie ( bij de vrouw veel voorkomend ivm korte urethra )
- blaasstenen
- incontinentievormen

20

Benoem de aandoeningen bij de Uretra

- vernauwing bij de man door prostaatvergroting

21

Benoem de 5 verschillende vormen van incontinentie

Functionele incontinentie; van onwillekeurige en onvoorspelbare urinelozingen, voordat het toilet bereikt is. Men voelt wel een mictiedrang.

Stress incontinentie = urineverlies( kleine hoeveelheden ) bij drukverhoging in de buik( niezen , lachen, hoesten, bewegen ) daardoor in de blaas, of door verslapping van de sluitspier (=sfincter) van de blaas.

Urge-incontinentie (=drangincontinentie): de urine komt vrijwel gelijk met het gevoel dat men moet plassen door verhoogde prikkelbaarheid van de blaas, bijvoorbeeld als gevolg van een infectie, of alcohol of cafeïne , – verminderde blaascapaciteit (blaastumor b.v)

Overloopincontinentie: de blaas is voortdurend (over) vol,
zodat er regelmatig druppelsgewijs urineverlies optreedt
(druppelincontinentie) of scheutgewijs urineverlies optreedt.
Mogelijke oorzaken zijn: zwakke blaasspier, een niet goed
doorgankelijke plasbuis, bijvoorbeeld door een vergrote prostaat
of vernauwing van de plasbuis.

Reflexincontinentie en totale urine-incontinentie ( neurogene):
verlies van urine continu en onvoorspelbaar. De spieren werken of
continu geprikkeld tot urinelozing. De blaas vult zich niet of
nauwelijks en de urine loopt gewoon weg. Oorzaken dit ontstaat
door beschadiging van de lichaamszenuwen of het centraal
zenuwstelsel ( dwarslaesie, diabetes mellitus)


22

Welke functie heeft een blaas katheter

Met een blaaskatheter kan urine rechtstreeks uit de blaas wegstromen. Er wordt een flexibele buis in de blaas gebracht dat via de plasbuis (urethra) naar buiten komt. De urine wordt opgevangen in een urinezak. Of men kan vloeistof in de blaas laten inlopen door middel van een katheter.

23

Welke redenen zijn er om te katheteriseren

Redenen voor katheriseren :
- Blaasretentie: dit is het onvermogen om de urine op natuurlijke wijze te lozen, onvermogen om urine vast te houden( met huidproblemen)
- Urine opvangen voor onderzoek
- Medicatie toediening / blaasspoeling
Vrouw:

24

Welke vormen zijn er om te katheriseren

Via de urethra:
Intermitterende of eenmalige katherisatie
de katheter wordt ingebracht, blaas geledigd en/of gespoeld en
katheter gaat er weer uit.
Voorkeur i.v.m. minder infectiegevaar als complicatie.
Het inbrengen van een verblijfskatheter( katheter a demeure: CAD)
De katheter wordt ingebracht, voor afvloed van urine, en mogelijkheid tot
blaasspoelen met risico dat slijmvlies van urethra en/of blaas wordt
beschadigd, infectie kan dan een complicatie zijn. Hygiëne en vocht inname
zijn dan erg belangrijk. Duur; afhankelijk van situatie en opdracht van arts,
maximale duur 12 weken
Via de buikwand:
Blaaskatherisatie, suprapubische katheter
Bij langdurige verblijfskatheter wordt gekozen voor een suprapubische
katheter, de weg van urethra wordt dan overgeslagen, minder kans op
infectie, bij seksualiteit ook geen belemmering en minder kans op
afklemming van katheter, kan beter gefixeerd worden

25

Welke soorten Katheters zijn er

Een blaaskatheter kan op onderstaande punten anders zijn:
Lengte, katheter voor vrouw is korter 25 cm, man 41-45 cm.
Dikte, wordt uitgedrukt in CH (Charrière)(1 CH = 1/3 mm). Gebruikelijke maten zijn CH06, CH08, Volw: CH10, CH12, CH14, CH16 , CH18, CH 20-24
Eenmalig katheter; PVC
Verblijfskatheters materiaal: latex, siliconen, latex met silicone laag of hydrofiel of hydrogelcoating (suprapubische katheter meestal siliconen Foley, 20 cm 16 CH)
Eenweg-, tweeweg- ( ballon), driewegkatheters( ballon en extra toevoer/afvoer). Weg(en)wordt ook lumen genoemd
al dan niet klaar voor gebruik
tip (puntje die je als eerste inbrengt)
een gebogen stuggere tip ( Tiemann); man met prostaat vergroting..
met rechte flexibele tip (Nelaton, Foley katheter).
met of zonder opvangzak

26

Welke soorten urine zakjes zijn er?

Soorten :
Dag en nacht zak
Met terugslagklep
Met of zonder aftapkraan
Met aanprikpunt
Met of zonder non-woven achterkant
Met maatverdeling
Keuze maken :
Duur van verblijfskatheter
Wel of niet loskoppelen
Mobiliteit van de zorgvrager
Zelfredzaamheid van de zorgvrager

27

Welke aandachtspunten zijn er met betrekking de urinezak

Lengte van de afvoerslang : bedzak 1 meter
beenzak 5-65 cm
Slang wel soepel, niet te gemakkelijk knikken.
Volume van zakken ; bedzak 1-2 liter, beenzakken 350 ml – 1 liter
rolstoelgebruiker: 1500 ml als
beenzak voorkeur
Speciale urinezakken voor bij sporten: diagonaal op de been
Urinezak , altijd lager als de blaashoogte ( hevelen van urine !), en hoger dan de vloer , c.q. voeten/schoenen.
Beenzak : op bovenbeen, kuit of enkel
Bedzak, rolstoel: beugel of vloerstandaard.
Legen in toilet, pospoeler, daarna weggooien
Bij aftappen/ verwisselen desinfecteren alcohol 70 %
Gebruik handschoenen i.v.m. hygiëne

28

Wat is het doel van gebruik van glijmiddel en welke soorten glijmiddel zijn er?

4 soorten : wateroplosbaar
wateroplosbaar met chloorhexidine( ontsmetting)
wateroplosbaar met lidocaine ( verdoving)
wateroplosbaar met lidocaine en chloorhexidine
Doel : ontsmetten van urethra,
ontsluiten van urethra (openen van binnenkant )
verdoven van urethra ( blokkeren van prikkelgeleiding)
Werkwijze : 10-15 ml direct in urethra ( meatus) inbrengen d.m.v. spuit ( let op hygiëne), voor verdoving: 3- 5 minuten wachten voor werking.

29

Aandachtspunten bij
de voorbereidingen
en tijdens de
blaaskatheterisatie

De voorbereiding en inbrengen van een eenmalige of intermitterende katheter gebeuren op
de
zelfde wijze als voor de verblijfskatheter. De katheter wordt
steriel ingebracht
.
Dit wil
zeggen dat het deel van de katheter dat ingebracht wordt, steriel moet blijven (no
-
touch).

Voor elke katheterisatie bij een cliënt wordt een nieuwe katheter gebruikt
.

Indien de cliënt zichzelf katheteriseert kan, bij een aantal merken, de katheter onder de kraan
worden gereinigd en worden hergebruikt
1
.
In het ziekenhuis wordt dit niet toegepast en gebruikt de cliënt steeds een nieuwe steriele
katheter.

Te snelle le
diging van de blaas kan eventueel een collaps (flauwte) van de cliënt veroorzaken
doordat de grote vaten in de omgeving van de blaas open gaan staan. Dit is afhankelijk van
de leeftijd en conditie van de cliënt en de conditie van de nieren
2
.
Observeer de
cliënt tijdens het legen van de blaas. Wanneer de cliënt zich niet goed voelt:

Klem de katheter af totdat de cliënt herstelt.

Leg de cliënt zo mogelijk in trendelenburg.

Overleg met de arts als de cliënt niet herstelt.
Na herstel:

Adviseer de cliënt zo mo
gelijk (veel) te drinken.

Een katheter moet voorzichtig worden ingebracht. Forceer het inbrengen niet. Een obstructie
kan het gevolg zijn van spasmen van de sluitspier of een vernauwing daarvan. Laat de cliënt
hoesten of rustig zuchten wanneer bij het inb
rengen weerstand wordt ondervonden. Als de
katheter daarna nog steeds niet in te brengen is, dient de arts daarover te worden ingelicht.

Beëindig bij een bloeding uit de blaas (urethra) de handeling en licht de arts in

30

Observatiepunten bij verblijfskathe
ter
s

et op de volgende punten:

de hoeveelheid urine
Zeker wanneer de katheter pas is ingebracht dient de urineproductie gecontroleerd te
worden. Per 24 uur is de urineproductie ongeveer 1500 ml. Dit betekent ongeveer 60 ml per
uur.

Onrust of verwardheid
van de cliënt
Psychische onrust en verwardheid kan het risico op het zelf verwijderen van de katheter
vergroten.
De volgende observatie punten kunnen wijzen op een blaasontsteking:

bestanddelen in de urine
Controleer de urine op aanwezigheid van slierten,
vlokken, gruis of bloed.

Penetrante geur
Een penetrante geur
kan worden
waargenomen tijdens het legen van de urinezak. Let
daarom
tijdens
het legen op de geur


Pijn in de onderbuik
Pijn kan wijzen op een blaasontsteking. Blaaskrampen echter wijzen meest
al niet op een
blaasontsteking. Het is een natuurlijke reactie op de aanwezigheid van een vreemd
voorwerp. Door blaaskrampen kan de urine langs de katheter lekken. Het terugbrengen van
de hoeveelheid vloeistof in de ballon tot 5 ml kan de krampen en het le
kken verminderen. De
krampen kunnen ook ontstaan doordat de katheter verstopt of afgekneld is.

Temperatuur
Verhoging op koorts in combinatie met één van de bovengenoemde punten kan een
aanwijzing zijn voor een blaasontsteking

31

Hoe voer je een blaasspoeling uit

Voor het spoelen van alleen de kath
eter (om de doorgankelijkheid te waarborgen) is
een
apart protocol.

Gebruik deze geprotocolleerde werkinstructie
zowel
bij
een urethrale als suprapubische verblijfskatheter.

Voor blaasinstillatie met cytostatica of blaasspoelen met een blaasspuit is deze w
erkinstructie niet geschikt.

Breng d
e spoelvloeistof
eerst
op lichaams
temperatuur
(bijv. in gesloten verpakking in water op
lichaams
temperatuur)
.

Het soort spoelvloeistof is o
p voorschrift arts. Raadpleeg de bijsluiter.

De
tijd
dat de vloeistof in de blaas
moet blijven is op voorschrift arts.

Het
spoelen vindt, indien nodig, meerdere malen plaats tot vloeistof helder is en er geen vlokken
, stolsels
en/of gruis
meer
te zien is.

Klem
de katheter
liever niet af met een kocher maar door een knik. Mocht kocher w
el nodig zijn dan
vóór het
vulkanaal
afklemmen
om beschadiging van het vulkanaal te voorkomen
.

Bekijk de hoeveelheid teruggelopen vloeistof in relatie tot de ingebrachte hoeveelheid en observeer de
samenstelling van de teruggelopen vloeistof. Rapporteer
bi
j afwijkingen
aan de arts.

Zorg dat een open verbinding met de
blaas
zo kort mogelijk duurt in verband met infectiegevaar.

Omdat een spoelzak
je
steriel is hoeft het aansluitpunt
van het spoelzakje
niet gedesinfecteerd te worden. De
katheteraansluiting moet
wel gedesinfecteerd worden
bij aankoppelen van urineopvangzak
.

Goede vochtopname is van belang ter voorkoming van urineweginfectie.