genetyka stasie (1 – 19) Flashcards Preview

Genetyka 007 > genetyka stasie (1 – 19) > Flashcards

Flashcards in genetyka stasie (1 – 19) Deck (37)
Loading flashcards...
1

Aberracja chromosomowa

- zmiana materiału genetycznego, która jest widoczna w
mikroskopie optycznym
1) liczbowe, w których komórki somatyczne zawierają nieprawidłową
liczbę prawidłowych chromosomów
2) strukturalne, w których komórki somatyczne zawierają jeden lub więcej nieprawidłowych chromosomów.

2

podejrzenie aberracji - diagnostyka

-kariotyp
-FISH (podejrzewana mikrodelecja)

3

Poliploidia

Komórki, w których liczba chromosomów stanowi wielokrotność liczby haploidalnej-23, (ale większa niż
liczba diploidalna)nazywamy poliploidami (np. 69, XXY)

4

Aneuplodia

Jeżeli liczba chromosomów w kariotypie nie stanowi prostej wielokrotności liczby haploidalnej, np. 47, XXY,
albo 45,X to mówi się o aneuploidii.

5

Najczęstsze aneuploidie autosomów to

· Zespół Downa - 21+
· Zespół Edwardsa - 18+
· Zespół Pataua - 13+

6

Najczęstsze aneuploidie chromosomów płciowych

· Zespół Turnera
· 45,X
· 45X/46,XX
· 45,X/47,XXX
· 45,X/46,XX/47,XXX

· Zespół Klinefeltera (to najczęstsza aneuploidia u człowieka wg wikipedii)
· 47,XXY

7

Najczęstsze aberracje strukturalne

· Translokacje - to przeniesienie materiału z jednego chromosomu na drugi. Powstają wskutek złamań i nieprawidłowej naprawy chromosomów, w wyniku czego dochodzi do przegrupowania materiału genetycznego między dwoma chromosomami
(chloniak, miesiak, bialaczka)

8

Translokacja wzajemna

- dwa chromosomy wymieniają między sobą odcinki. Całkowita liczba chromosomów pozostaje niezmieniona, a dwa spośród nich mają nieprawidłowe kształty.

9

Translokacja robertsonowska

- łącza się całe lub prawie całe ramiona długie chromosomów (Q). Miejscem połączenia jest rejon centromeru.
- Dochodzi do utraty ramion krótkich (P!!). W kariotypie stwierdza się brak chromosomu.
- Dotyczą chromosomów akrocentrycznych dużych (13, 14 i 15 pary) lub małych (21 i 22 pary)

- Krótkie ramiona chromosomów akrocentrycznych zbudowane są z nieczynnej genetycznie
heterochromatyny (nie zawierają genów struktury tylko wielokrotne kopie rRNA) i są zwykle
eliminowane z komórki (ich utrata nie wpływa na ujawnienie się objawów u nosiciela, a jedyną
konsekwencją jest zbalansowany kariotyp ilością 45 chromosomów)

10

W translokacjach zrównoważonych -

zasadniczo nie zmienia się ilość materiału genetycznego, ale następuje zmiana jego rozmieszczenia w genomie. Liczba chromosomów może być prawidłowa lub zmieniona.
Aberracja ta może nie przejawiać się fenotypowo.

11

Translokacja niezrównoważona

nosiciel translokacji wzajemnej -> 4 rodzaje
gamet, 50% niezrównoważona.

-> nieprawidłowa ilości materiału genetycznego w chromosomach, zespół chorobowy. Ilość materiału jest większa, a liczba chromosomów jest prawidłowa(?!!). W tym przypadku zawsze dochodzi do ujawnienia
fenotypowego choroby

- przeważająca część nieprawidłowych płodów obumiera wewnątrzmacicznie lub ulega poronieniu

12

Chromosom akrocentryczny

to taki chromosom, w którym centromer położony jest blisko końca chromatyd

13

Najczęściej u człowieka dochodzi do fuzji centrycznej chromosomów (translokacja robertsonowska)

13 i 14 pary oraz 14 i 21 pary.
· Nosicielstwo translokacji robertsonowskiej dotyczącej chromosomów 14 i 21 pary wiąże się ze
zwiększonym ryzykiem wystąpienia zespołu Downa u potomstwa
· Dla nosicieli żeńskich ryzyko 10-15%, a dla męskich 2-5%

14

Inwersje

· Odwrócenie fragmentu chromosomu o 180 stopni na skutek pęknięcia chromosomu w dwóch miejscach
· Jeśli odwrócony fragment nie zawiera centromeru, wtedy odwrócenie nazywamy inwersją paracentryczną (inwersja ograniczona do jednego
ramienia chromosomu)
· Jeżeli odwrócony fragment obejmuje centromer, wtedy odwrócenie określamy jako inwersje pericentryczną

15

Delecje

· Utrata fragmentu chromosomu w wyniku pęknięcia
chromosomu w dwóch miejscach (delecja interstycjalna) lub w jednym (delecja terminalna)

Przykładem zespołu delecyjnego jest utrata końca ramion
krótkich chromosomu 5 (P!!!), nazywana w związku z tym zespołem 5p- lub monosomią 5p.
Chore dzieci wykazują we wczesnym niemowlęctwie
wysoki, miauczący krzyk, dlatego zespół ten znany jest
też jako zespół „krzyku kota”

16

Choroby u podłoża których leży mikrodelecja określane są - (+przyklady chorob)

- zespołami genów sąsiadujących

· Przykłady chorób spowodowanych mikrodelecjami
· CATCH22 (DG/VCFS)
· Zespół diGeorge’a
· Zespół Pradera i Williego
· Zespół Angelmana
· Zespół Williamsa
· Zespól Millera i Diekera
· Zespół Smitha-Magenisa
· Zespół Wolfa i Hirshorna
· Zespół Rubinsteina-Taybiego
· Zespół Alegille’a
· Zespół Beckwitha-WIedemanna
· Zespół TRPS
· Aniridia i asocjacje AWTA, AGR, WAGR

17

Izochromosomy
(+nejczestszy izochromosom u czlowieka)

Są to chromosomy zbudowane z dwóch długich lub krótkich ramion. Powstają w wyniku duplikacji jednego i
delecji drugiego ramienia. Ich przyczyną jest nieprawidłowy podział w obrębie centromeru (poprzeczny, a nie
podłużny).
● U człowieka najczęściej stwierdza się izochromosom długich ramion chromosomu X (Q!!!) w przebiegu zespołu
Turnera.

18

Chromosomy dicenryczne

● Powstają zazwyczaj w wyniku translokacji I charakteryzują się obecnością 2 centromerów

19

Chromosomy markerowe (fragmenty centryczne)

- wszystkie chromosomy, których pochodzenie i mechanizm powstania nie są znane.
● Zwykle występują jako małe dodatkowe chromosomy bez znaczenia klinicznego (jeśli zbudowane są z
heterochromatyny (=nieaktywna)
● Mogą być przyczyną nieprawidłowości genotypowych, jeśli zbudowane są z euchromatyna (=aktywna)

● Markery są niestabilne, z tego powodu część komórek traci je podczas podziałów mitotycznych, co jest
przyczyną mozaikowatości kariotypu

20

Dziedziczenie mendlowskie

=monogenowe

21

Dziedziczenie autosomalne dominujące, czynniki komplikujace:

· Różnorodność ekspresji = w jednej rodzinie chorzy mogą wykazywać różne nasilenie objawów

· Brak penetracji, lub niepełna penetracja = tzn. brak objawów u osoby posiadającej zmutowany allel – w rodowodzie występuje pozorna luka pokoleniowa (np. przy raku jelita grubego)

· Choroba występuje mimo negatywnego wywiadu rodzinnego
· Przyczyną tego może być:
· nowe mutacje
· Mozaikowość germinalna

· Homozygotyczność (rzadko)

22

Mozaikowość gonad (mozaikowość germinalna) to ...

- obecność zmutowanych genów tylko w części komórek gonad jednego z rodziców. Efektem tego może być urodzenie kolejnych chorych dzieci z małżeństw klinicznie zdrowych osób, u których też nie stwierdzono obecności mutacji genowej w DNA izolowanym z limfocytów krwi lub/i fibroblastów krwi

23

Przykłady chorób AD (od najczęstszych)

· Otoskleroza
· Hipercholesterolemia rodzinna
· Torbielowatość nerek u dorosłych
· Mnogie wyrośla kostne
· Choroba Huntingtona
· Nerwiakowłókniakowatość
· Dystrofia miotoniczna
· Polipowatość jelita grubego
· Ślepota, postać dominująca
· Głuchota wrodzona
· Achondroplazja
· Stwardnienie guzowate
· Zespół Ehlersa-Danlosa
· Zespół Marfana
· Zespół Noonan
· Wrodzona łamliwość kości (część przypadków)

24

Przykłady chorób AR (od najczęstszych)

· Mukowiscydoza
· Upośledzenie umysłowe
· Głuchota wrodzona
· Fenyloketouria
· Rdzeniowy zanik mięśni
· Ślepota wrodzona
· Wrodzony przerost kory nadnerczy
· Mukopolisacharydozy
· Zespół Hurler
· Ataksja Friedricha
· Galaktozemia
· Glikogenozy
· Albinizm oczno-skórny
· Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa
· talasemia

25

Dziedziczenie autosomalne kodominujące

Oba allele tego samego genu są równoważne i ujawniają się w fenotypie

Przykłady:
● Główne grupy krwi (AB, MN)
● Antygeny zgodności tkankowej

26

Dziedziczenie recesywne sprzężone z chromosomem X

Przebieg choroby u mężczyzn jest podobny (brak zmienności w ekspresji)

Objawy choroby mogą wystąpić u nosicielki TYLKO w przypadku:
· przeważającej inaktywacji chromosomu X z prawidłowym allelem („niefortunna” lionizacja ),
· nowej mutacji na drugim chromosomie X,
· zespołu Turnera,
· translokacji chromosomu X na autosom

Synowie chorych mężczyzn będą zdrowi, ponieważ ojciec przekazuje swemu synowi CHROMOSOM Y

27

Przykłady chorób recesywnych sprzężonych z chromosomem X (od najczęstszych)

- Daltonizm (czerwono-zielony)
· Zespół łamliwego chromosomu X
· Dystrofie mięśniowe Duchenne’a i Beckera
· Hemofilia typu A i B
· Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej
· Zespół Hunter (mukopolisacharydoza typu II)
· Rybia łuska
· Agammaglobulinemia sprzężona z chromosomem X (choroba Brutona)

28

Dziedziczenie dominujące sprzężone z chromosomem X +przyklady

-lionizacja u kobiet


- witamino D-oporna odmiana krzywicy
· zespół Coffina-Lowry’ego
· W niektórych w taki sposób dziedziczonych chorobach występuje efekt letalny dla płodów męskich, a tym
samym obserwuje się wyłącznie chore kobiety, np.
· zespół Retta
· zespół nietrzymania barwnika (incontinentia pigmenti)

29

Niemendlowskie mechanizmy dziedziczenia chorób/wad

1) Mutacje dynamiczne
2) Genomowe piętno rodzicielskie (imprinting, naznaczenie genomowi)
3) Choroby uwarunkowane dziedziczeniem mitochondrialnym
4) Mozaikowatość somatyczna
5) Disomia rodzicielska

:'( let me cry a bit.... to dopiero 1/6 materialu

30

Niemendlowskie mechanizmy dziedziczenia chorób/wad
1) Mutacje dynamiczne

ekspansje trinukleotydowych sekwencji
powtarzalnych

mejoza => ekspansja tripletow (x100+) =>uszkodzenia białka kodowanego przez dany gen.

● nasilenie objawów klinicznych jest proporcjonalne do liczby powtórzeń
● antycacja
● (moze byc) stan permutacji, bezobjawowy, ale (+) ryzyko wystąpienia pełnej mutacji w kolejnym pokoleniu

wspólne cechy chorob (wymienione w fiszce o antycypacji)

najczescie CAG = glutamina (wiec podgrupę chorob ekspansji poliglutaminowych (PolyQ)).