L8: Nietigheid en vernietigbaarheid Flashcards Preview

Overeenkomstenrecht > L8: Nietigheid en vernietigbaarheid > Flashcards

Flashcards in L8: Nietigheid en vernietigbaarheid Deck (50)
Loading flashcards...
1

de leer der nulliteiten?

de gevolgen van vernietiging en nietigheid van rechtshandelingen 

2

Zijn er eisen aan het totstandkomen en de inhoud van rechtshandelingen?

De wet stelt vereisten aan de totstandkoming en de inhoud van rechtshandelingen/overeenkomsten. Voldoet een rechtshandeling niet aan de door de wet gestelde vereisten, dan is sprake van een onvolmaakte rechtshandeling. 

3

Onvolmaakte rechtshandelingen kunnen in twee groepen worden verdeeld?

rechtshandelingen die van rechtswege nietig zijn

rechtshandelingen die vernietigbaar zijn.

4

Nietig?

Nietig wil zeggen dat aan de rechtshandeling niet de beoogde rechtsgevolgen worden verbonden Een rechtshandeling is van rechtswege nietig wanneer de nietigheid krachtens wetsbepaling intreedt (bijv. de artt. 3:39, 3:40, eerste lid en 3:43 BW). 

5

Vernietigbare overeenkomst?

Bij een vernietigbare overeenkomst geeft de wet aan een contractspartij de bevoegdheid om de desbetreffende overeenkomst te vernietigen (bijv. de artt. 3:44 en 6:228 BW). Tot het moment van vernietiging zijn aan een vernietigbare rechtshandeling in beginsel de normale rechtsgevolgen verbonden. Een overeenkomst, gesloten onder invloed van dwaling, is tot de vernietiging een geldig contract.  

6

Nietigheid na vernietiging verschilt van de nietigheid van rechtswege?

Nietigheid na vernietiging verschilt niet van de nietigheid van rechtswege.

7

In titel 3.2 vinden wij de vernietigingsgronden die relevant kunnen zijn voor alle vermogensrechtelijke rechtshandelingen en derhalve ook voor de overeenkomst?

onbekwaamheid (art. 3:32 BW), geestelijke stoornis (art. 3:34 BW), wilsgebreken (art. 3:44 BW), vormgebreken (art. 3:39 BW) en de actio Pauliana (art. 3:45 BW) 

8

in het algemene overeenkomstenrecht treffen wij vernietigingsgronden aan?

dwaling (art. 6:228 BW), de voortbouwende overeenkomsten (art. 6:229 BW) en de onredelijk bezwarende algemene voorwaarden (art. 6:233, sub a, BW) 

9

Zijn deze vernietigingsgronden ook van toepassing op andere meerzijdige (en eenzijdige) vermogensrechtelijke rechtshandelingen?

Ingevolge artikel 6:216 BW (schakelbepaling) kunnen deze vernietigingsgronden ook van toepassing zijn op andere meerzijdige (en eenzijdige) vermogensrechtelijke rechtshandelingen. 

10

Onderverdeling nietigheid?

Nietigheid kan in absolute en relatieve nietigheid worden onderverdeeld. 

11

Hoofdregel bij nietigheid?

Hoofdregel is dat een nietige overeenkomst absoluut nietig is, de nietigheid werkt tegenover iedereen en iedereen kan de nietigheid laten gelden.

Door een handelingsonbevoegde gesloten overeenkomsten of overeenkomsten waarvan de inhoud in strijd is met de openbare orde of goede zeden, zijn van rechtswege nietig (vgl. art. 3:43 BW en art. 3:40 BW). In een procedure zal de rechter (indien partijen er geen beroep op doen) op eigen initiatief (ambtshalve) deze nietigheid constateren. 

12

Relatieve nietigheid?

Relatieve nietigheid (de nietigheid werkt slechts ten aanzien van bepaalde personen of in bepaalde relaties) is uitzondering (bijv. de actio Pauliana, art. 3:45 e.v. BW).

13

Gevolgen nietige overeenkomst?

Een nietige overeenkomst ontbeert de door partijen beoogde rechtsgevolgen en verplicht partijen, indien zij aan de overeenkomst reeds uitvoering hebben gegeven, de ontvangen prestaties op grond van onverschuldigde betaling (art. 6:203 BW e.v) ongedaan te maken.

14

Het streven van de wetgever is namelijk gericht op?

drie artikelen (art. 3:41 (partiële nietigheid), art. 3:42 (conversie) en art. 3:58 (bekrachtiging), waardoor eerder genoemde hoofdregel zo veel mogelijk wordt ingeperkt. Het streven van de wetgever is namelijk gericht op een doelmatig functionerend rechtsverkeer. Een nietigheid mag niet verder ingrijpen dan door haar doel wordt gerechtvaardigd. De artikelen 3:41 en 3:42 BW zijn van toepassing ongeacht of de nietigheid van rechtswege of door een beroep op een vernietigingsgrond is ontstaan. Artikel 3:58 BW is alleen van toepassing op de nietigheid van rechtswege. 

15

Uitgangspunt bij toepassing van artikel 3:41 BW ?

Uitgangspunt bij toepassing van artikel 3:41 BW is dat de overeenkomst in een nietig en een geldig deel kan worden gesplitst.

Het arrest Maduro-Maduro (HR 16 november 1984, NJ 1985, 624) betrof een koopovereenkomst waarin partijen het beding hadden opgenomen dat een deel van de koopsom zwart zou worden betaald. Een dergelijk beding is nietig. Het verplicht partijen tot een prestatie die bij de wet verboden is (zie art. 3:40 BW). Het hof oordeelde dat de gehele koopovereenkomst nietig was. De Hoge Raad casseerde en bepaalde dat onderzocht moet worden in hoeverre de gestelde overeenkomst voor het overige in onverbrekelijk verband staat met het nietige beding omtrent de zwarte betaling. 

16

Blijft een overeenkomst in zijn geheel in stand?

Een overeenkomst blijft dus voor het overige in stand als de overeenkomst ook zonder het nietige beding zou zijn gesloten (vgl. art. 3:41 BW. 

17

Andere vorm van partiele nietigheid?

Ook uit een wetsbepaling kan voortvloeien dat de nietigheid slechts het beding en niet de hele overeenkomst betreft, bijvoorbeeld artikel 7:652 BW, waarin wordt bepaald dat de proeftijd in een arbeidsovereenkomst maximaal op twee maanden kan worden gesteld. 

18

Conversie?

Een nietige overeenkomst wordt van rechtswege omgezet in een andere (geldige) overeenkomst indien de strekking van de nietige overeenkomst in zodanige mate aan een geldige overeenkomst beantwoordt, dat aangenomen moet worden dat die andere overeenkomst zou zijn verricht, zo van de eerstgenoemde overeenkomst wegens haar nietigheid was afgezien (art. 3:42 BW). 

19

Begrenzing conversie?

Conversie wordt als op doelmatigheid gebaseerde rechtsfiguur begrensd door de redelijkheid en billijkheid. Geen conversie vindt plaats indien dit onredelijk zou zijn jegens een belanghebbende die niet als partij aan de nietige rechtshandeling heeft meegewerkt. 

20

Wat si het effect van de strekking van een wettelijke regeling op conversie?

Ook de strekking van de wettelijke regeling waaruit de nietigheid voortvloeit, kan tot gevolg hebben dat er geen conversie plaatsvindt. Zo zal een onredelijk bezwarend beding in algemene voorwaarden (zie afdeling 6.5.3) niet snel worden geconverteerd in een beding dat niet onredelijk bezwarend is. Een dergelijke omzetting zou immers tot gevolg hebben dat de gebruiker van algemene voorwaarden zonder risico onredelijk bezwarende bedingen in zijn algemene voorwaarden kan blijven opnemen. Hetzelfde kan worden opgemerkt met betrekking tot artikel 7:652 BW. Een proeftijd in strijd met artikel 7:652 BW wordt niet omgezet in een proeftijd welke beantwoordt aan artikel 7:652 BW. In dit verband wordt wel gesproken van de ijzeren proeftijd. 

21

Indien een vereiste voor de geldigheid van een overeenkomst ontbreekt, komt de vraag op wat rechtens is wanneer op een later tijdstip dit ontbrekende vereiste alsnog wordt vervuld?

Bekrachtiging, ook wel aangeduid als convalescentie, biedt de oplossing (art. 3:58, eerste lid, BW). De nietige overeenkomst wordt door het in vervulling gaan van het ontbrekende geldigheidsvereiste alsnog geldig.

Voorbeeld
V verkoopt en draagt zijn !ets in eigendom over aan K. Een geldige overdracht vereist ingevolge artikel 3:84, eerste lid, BW een geldige titel, een geldige leveringshandeling en beschikkingsbevoegdheid van de vervreemder, in casu V. Achteraf blijkt dat V niet beschikkingsbevoegd was, er is derhalve geen sprake van een geldige overdracht V-K.

[page87image568]

Enkele maanden later weet V de eigendom van de aan K verkochte !ets te verkrijgen en wordt daardoor alsnog beschikkingsbevoegd. Artikel 3:58 BW heeft nu tot gevolg dat de nietige overdracht V-K alsnog, met terugwerkende kracht, geldig wordt. 

22

Is bekrachtiging zowel bij eenzijdige als meerzijdige rechtshandelingen mogelijk? 

Bekrachtiging is zowel bij eenzijdige als meerzijdige rechtshandelingen mogelijk. 

23

Is bekrachtiging van toepassing op nietige en vernietigbare overeenkomsten?

Bekrachtiging is echter alleen van toepassing op overeenkomsten die van rechtswege nietig zijn. Vernietigbare rechtshandelingen kunnen ex artikel 3:55 BW worden bevestigd. 

24

Bekrachtiging treedt in als gevolg van?

Bekrachtiging treedt van rechtswege in (een beroep erop wordt niet vereist). Artikel 3:58 BW bevat dan ook een beperking aan de mogelijkheid van bekrachtiging. Vereist is dat alle onmiddellijk belanghebbenden die zich op het gebrek hadden kunnen beroepen, in de tussen de handeling en de vervulling van het vereiste liggende tijdsruimte de handeling als geldig hebben aangemerkt. Uit deze beperking volgt logischerwijs dat bekrachtiging niet kan voorkomen bij nietigheden ten gevolge van een beroep op een vernietigingsgrond. 

25

Verklaar de terugwerkende kracht van nietigheid?

Terugwerkende kracht

Nietigheid die intreedt na een beroep op een vernietigingsgrond, verschilt in beginsel niet van nietigheid van rechtswege. Vernietiging heeft terugwerkende kracht (art. 3:53, eerste lid, BW) en goederenrechtelijk effect. 

 

Voorbeeld

Een koopovereenkomst brengt voor de verkoper de verplichting mede om de verkochte zaak aan de koper in eigendom over te dragen (art. 7:9 BW). Voor een geldige overdracht is een levering, een geldige titel en beschikkingsbevoegdheid van de verkoper vereist (art. 3:84, eerste lid, BW). Titel voor de overdracht is hier de verbintenis die voortvloeit uit de koopovereenkomst. Wanneer de overeenkomst met terugwerkende kracht wordt vernietigd, heeft derhalve nimmer een verbintenis tot overdracht bestaan. Aldus is niet voldaan aan het vereiste van een geldige titel zoals bedoeld in artikel 3:84, eerste lid, BW waardoor ook de overdracht nimmer rechtsgevolg heeft gehad.

Goederenrechtelijk effect
Vernietiging heeft niet alleen terugwerkende kracht maar ook goederenrechtelijk effect. De verkoper is steeds eigenaar van de verkochte zaak gebleven. Dit causale stelsel schept risico’s voor derden. Wanneer in bovenstaand geval de koper de zaak vervolgens heeft doorgeleverd aan een derde, dan blijkt achteraf dat deze derde heeft

verkregen van iemand die zelf geen eigenaar en daardoor niet beschikkingsbevoegd was. Aldus is ook de overdracht door de eerste koper aan deze derde ongeldig. De risico’s van een causaal stelsel van overdracht voor derden te goeder trouw worden voor een belangrijk deel opgevangen door de artikelen 3:86 en 3:88 BW. 

26

Effect terugwerkende kracht?

De terugwerkende kracht is een #ctie, een constructief hulpmiddel dat enkel betrekking heeft op de rechtsgevolgen. De terugwerkende kracht kan uiteraard niet verhinderen dat feitelijk reeds uitvoering is gegeven aan de overeenkomst. Heeft de vernietiging betrekking op een obligatoire overeenkomst (art. 6:213 BW), dan heeft deze overeenkomst nimmer de beoogde verbintenissen doen ontstaan. Voor zover partijen reeds op grond van de (vernietigde) overeenkomst hebben gepresteerd of betaald, hebben zij onverschuldigd (zonder rechtsgrond) betaald. De terugwerkende kracht van de vernietiging brengt in beginsel mede dat partijen elkaar over en weer moeten herstellen in de positie waarin zij verkeerden voordat de overeenkomst was aangegaan (zie art. 6:203 e.v. BW). 

27

Wat als de ongedaanmaking bezwaarlijk is?

Ongedaanmaking is bezwaarlijk
Indien de reeds ingetreden gevolgen van een rechtshandeling bezwaarlijk ongedaan kunnen worden gemaakt, kan de rechter desgevraagd aan een vernietiging geheel of ten dele haar werking ontzeggen (art. 3:53, tweede lid, BW). 

28

De wetgever beoogt om de ingrijpende gevolgen van vernietiging zo veel mogelijk te beperken?

De bevoegdheid tot vernietiging vervalt indien de wederpartij van degene die een beroep kan doen op misbruik van omstandigheden dan wel dwaling tijdig een wijziging van de gevolgen van de overeenkomst voorstelt, die het nadeel op afdoende wijze opheft (artikel 3:54, eerste lid, BW en 6:230, eerste lid, BW).

Deze regeling ziet vooral op gevallen waarin sprake is van #nancieel nadeel. Is het nadeel enkel in het sluiten van de overeenkomst gelegen, dan zal de wederpartij van de dwaler door een wijzigingsvoorstel het desbetreffende nadeel niet kunnen opheffen. Het voorstel moet tijdig worden gedaan. In de praktijk zal meestal nadat een beroep is gedaan op misbruik van omstandigheden of dwaling, de vraag opkomen of het nadeel door een wijziging van de overeenkomst kan worden opgeheven. Vandaar dat wordt aangenomen dat in geval van een buitengerechtelijke vernietiging nog onverwijld na ontvangst van de vernietigingsverklaring door de wederpartij, een wijziging van de overeenkomst kan worden voorgesteld. 

29

Heeft de rechter een discretionaire beveogdheid?

Wanneer een der partijen dit heeft verlangd heeft de rechter een discretionaire bevoegdheid om in plaats van vernietiging wegens misbruik van omstandigheden/dwaling ter opheffing van het nadeel de gevolgen van de rechtshandeling te wijzigen. 

30

Bevestigen?

Degene die bevoegd is te vernietigen kan ook opteren voor bevestiging (art. 3:55, eerste lid, BW). Bevestiging heeft tot gevolg dat de overeenkomst de#nitief geldig wordt, de bevoegdheid om te vernietigen vervalt. De oorspronkelijk aantastbare geldige overeenkomst wordt hierdoor onaantastbaar. 

Decks in Overeenkomstenrecht Class (63):