CG/11/b Flashcards Preview

Kunstgesch & CG Ancien Regime > CG/11/b > Flashcards

Flashcards in CG/11/b Deck (25):
0

Hoe verschilde vroomheid in het confessionele tijdperk van die in de middeleeuwen?

Middeleeuwen: vroomheid weggelegd voor geestelijke elite
Confess tijdperk: voor iedereen elementaire kennis van de leer EN een levend persoonlijk geloof = vroomheid

Legden alle kerken aan hun gelovigen op

p390

1

Wat is het verschil tussen stichtelijke en theologische literatuur? Welke was populairder in de 17e S?

Stichtelijke lit overschreed de grenzen tussen de confessies.

p390

2

Welke auteur schreef stichtelijke literatuur die in alle confessies gelezen werd?

Thomas a Kempis: Imitatio Christi, laatmiddeleeuws

p390

3

Welke auteurs hadden grote invloed op de vroomheid en waar riepen zij toe op?

Lewis Bayly (1606, calv) Practice of Piety
Johann Arndt (1605, luth) Vier Buecher vom wahren Christentum
Francois de Sales (1609, kath) Introduction a la vie devote

Zij riepen op tot boete, zelfonderzoek en een leven vanuit geloof, doen van werken van liefde

De Sales: geestelijke begeleiding van iedere gelovige bij vroomheidsontwikkeling.. Eenvoudige systematische devotie.

p390

4

Het Gouden Kleinood door Emanuel Sonthom (1582) was wijd en zijd bekend. Waarom?

Het werd onafhankelijk van dogma of confessie geschreven en gelezen.
Groot succes in prot Eng, ontdaan van al te kath stellingen door anglicanen, in Londen opnieuw gepubliceerd.
In Duits vertaald en gepubliceerd; bewerkt door luth theoloog.

Boekje is wezenlijk onveranderd gebleven ondanks alle bewerkingen

Gekenmerkt door jezuitische, laatmiddeleeuwse tradities monastieke vroomheid; methodische meditaties over oordeel na de dood die lezer tot eenmalig en def beslissing over zijn leven wil brengen.

5

Het jansenisme verscheurde bijna de hele kath kerk in de 17e S. Waar ging het om?

Het ging om een interpretatie van Augustinus maar de theol kant was niet zo heel belangrijk. Het ging wel om de pastorale praktijk: de seculiere clerus vond dat een gelovig pas absolutie mocht krijgen als deze blijk gaf van werkelijk berouw; dus een strikte levenswandel.

p391

6

Ook in de protestantse kerk waren er ijveraars voor een strikte en universele gedrags- en vroomheidsstandaard. Geef voorbeelden uit Angl en calv kerk

Angl: arminianen wilden geestelijkheid strikt disciplineren, maar volksgebruiken intact laten. intrekking wetten.
Calv: christelijke ethiek - mag een christen dansen of theater bezoeken? coccejanen en voetianen

p393

7

In de kath kerk speelden de jezuiten een rol in het verdelen van de sacramentale eenheid binnen het katholicisme. Hoe?

Ipv collectieve disciplinering de afzonderlijke gelovigen in hun geloof te sterken. Daardoor ontstond een een leken-elite en dat was het einde van de popularisering van de geloofspraktijk.
De jezuiten overbrugden de kloof tussen leken en geestelijken maar tegelijkertijd een nieuwe tegenstelling tussen minderheid van leken die spirituele oefening doet en een meerderheid die dat niet doet.
---> ontstaan kleine groepjes devoten

p393

8

Naast de gevestigde prot kerken was een stroming ontstaan die grote nadruk legde op spirituele vroomheid. Ze verafschuwden de geloofsverdeeldheid van alle gevestigde kerken en beschouwden hen daarom als verwerpelijk.
Hoe onderscheidden zij zich en waarop waren hun opvattingen gebaseerd?

Op middeleeuwse mystiek.

Ze wilden hun geestelijk leven zonder bemiddeling van kerk of leer leiden. Schrijver Arndt was geinspireerd door separatist Weigel.
Voorts mochten ze zich in kleine groepen (conventikels) aaneen sluiten.
Ontwikkelden razendsnel eigen rituelen, bijv zondagsheiliging (ook in Eng en Nl overgenomen) en taalgebruik en kleding.

p393-394

9

In welke kerken zagen hervormers in dat alleen de overheden sterk genoeg waren om verbeteringen door te voeren?

De deels traditionele kerken, Anglicana en RK.

p394

10

Leidde het verzet tegen overheidsbemoeienis ergens tot fundamentele twijfel aan het verband tussen overheid en staat?

Nee nergens

11

Wat bleek de meest effectieve manier van verzet tegen absolutistische overheidsbemoeienis te zijn? Voorbeelden?

stilzwijgend de hoop op positieve overheidspolitiek opgeven en religieuze vormen ontwikkelen die onafhankelijk zijn van overheidsingrijpen.

Jansenisme: pessimistische visie op maatsch leven en mens (Pensees van Pascal). Wetten nuttig, nooit rechtvaardig. Afzien van publiek handelen, zich beperken tot strikte persoonlijke moraal en gehoorzamen aan aardse machten, wetende dat van gehoorzaamheid misbruik wordt gemaakt.

Lodewijk XIV noemde hen terecht republikeinen. Zij trachtten publ opinie te mobiliseren en beroep op persoonlijk geweten te doen van dat publiek. Jansenisme raakte onder steeds grotere lagen bevolking bekend en werd uiteindelijk een partij.

Het vervreemdde grote groepen Fransen van de kerkelijke en staatkundige orde en ondergroef hun loyaliteit daaraan.

p395

12

De Duitse overheden voerden een absolutistische godsdienstpolitiek. Hoe stelden hervormers zich te weer?

Philipp Jakob Spener's Pia Desideria (1685) pleitte voor afwezigheid van overheid via een traditioneel hervormingsgeschrift.
- kleine groepjes ware vromen die elkaar bemoedigden
- binnen kerk blijven
- tijdens kerkdienst persoonlijke beleving belangrijker dan de leer
= Luthers pietisme

gevolgen verschilden per regio:
- Brandenburg-Pruisen: overheid gebruikte pietisme om lutherse orthodoxie te doorbreken
- Wuerttemberg: standen gebruikten hun rol in de staatskerk via pietisme om strijd tegen de landheer te voeren.

p397

13

Waarom hadden protestanten aanvankelijk de overhand in de intellectuele strijd?

Zij maakten gebruik van nieuwe wetenschappelijke technieken die het humanisme had ontwikkeld: bijbelexegese en kerkgeschiedenis.

p397

14

Waarom hadden katholieken het moeilijk om zich intellectueel te weer te stellen tegen de protestanten?

Ze wisten aanvankelijk niet wat zij precies wilden verdedigen (opgelost door Conc van Trente) en waar de zwakke punten van de nieuwe kerken lagen (de prot belijdenissen 3e kw 16e S en ervaring met interconfessionele polemiek losten dat op)

p397

15

Hoe beschreef David Hume (Schots filosoof eind 16e S) de stand van de polemiek tussen prot en kath?

'In de aanval waren alle confessies oppermachtig en onweerstaanbaar. In de verdediging gingen zij allen ten onder'.

p398

16

De Maagdeburgse Centurien (1559-1574) voorzag in de behoefte van de prot aan een nieuwe kerkgeschiedenis. Welke twee doelen werden met dit werk nagestreefd?

1) aantonen van de geleidelijke corruptie van het christendom, waaraan Luther pas een einde had gemaakt
2) echte christenen die van de waarheid getuigden hebben nooit ontbroken.

Krachtig maar kon zich ook tegen prot keren: Gottfried Arnold was radicale separatistische pietist betoogde dat verbond met de staat altijd en alles corrumpeert. Alleen vervolgde individuen hebben het ware geloof.

p398

17

Hoe trachtten de kath de prot leer te bestrijden?

1) door de oudheid en oorspronkelijkheid van de door prot verworpen instellingen (paus, bisschop, monnik, celibaat) aan te tonen
2) door overeenstemming van prot leer met vroegere door kerk verworpen ketterijen aan te tonen.

Geschrift Cesar Baronius (Annales ecclesiasticae 1588, tegenhanger Maagdenburgse centurien). (In Leiden hoogleraar benoemd om Baronius te bestrijden - Saumaise)
Geschrift door jezuiten (Acta sanctorum, 1643, nog niet af - heiligenlevens en wonderverhalen onderworpen aan nauwgezet historisch onderzoek en kritische tekstedities)

---> zowel kath als prot waren vernieuwers

p398

18

Met het gebruik van humanistische filologie sneden de prot zich ook in de vingers. Hoe?

- teksten die traditioneel gebruikt werden om christelijke leer te bewijzen bleken een andere inhoud te hebben. Socinianen - dogma van Drie-eenheid komt in NT niet voor. Aard van Christus en zijn rol in heilsplan niet iom dogma's van Concilie van Chalcedon.
- Bijbel officieel de basis van gehele prot leer. Nu bleek dat er tekstcorrupties en afschrijffouten in zaten ---> Heilige Schrift niet betrouwbaar! Prot orthodoxie kon de resultaten niet meer verwerken.

p399

19

Hoe gingen de kath in de tegenaanval met de uitkomst dat de Bijbel onbetrouwbaar was?

Protestanten hebben een autoriteit nodig die de waarheid kon verkondigen want de bijbel is onbetrouwbaar, de inhoud onhelder, protestanten onderling oneens.

p399

20

Calvijn en Luther lieten zekerheid van het geloof afhangen van de getuigenis van de Heilige Geest, gelovige werd dat in binnenste gegeven. Volgelingen kregen steeds meer aandacht voor bewijzen van waarheid en rationele argumenten. Nadruk op indiv inzicht had grote gevolgen. Welke?

- devaluatie belang van de leer
- devaluatie belang van organisatie van de kerk - aard van de organisatie minder belangrijk
- verdediging alg christendom (inzicht in enkele simpele waarheden, geopenbaard door Christus en in overeenstemming met natuurwet)
- Kerkgeschiedenis minder belangrijk (is slechts niet-essentiele toevoegingen aan oorspr kern christendom)

p400

21

Het langetermijndoel van zowel de kath als de prot kerken, in navolging van het laatmiddeleeuwse hervormingsstreven, was rationele instemming door het individu om het christendom op te kunnen leggen aan de gehele bevolking. Het paste goed in de verschuiving naar rationalisme.
Welke twee fasen en doelen waren er?

1) Confess tijdvak: gelovigen laten instemmen met waarheden van de staatskerk en trachten hun gedrag te veranderen. Met de reductie van de traditionele geloofsleer konden vroomheidsstromingen als pietisme en methodisme goed leven.
2) Verlichting werd gezien als verder zuivering van christendom, die ware, beschaafde en morele kern zou vrijleggen en het oude hervormingsstreven zou voltooien. Resultaat zou niet zijn ware geloven maar goede christenen en nuttige burgers (dus geen onnuttige, bijgelovige monniken meer).

p401

22

De grootste profiteur van de Verlichte ontwikkeling in de kerken was de wereldlijke overheid, maar kerken hadden overheid jook nodig. Hoe zat die wisselwerking in elkaar?

Staat dwong tolerantie af en kon kerken beteugelen
Staat was voor theorieen die organisatie van de kerk als iets uitwendigs beschouwden - alles op indiv geloofsinzicht gooien. Daarmee macht van staat over kerk gerechtvaardigd.

p402

23

Reformatie-Contrareformatie zou als titel misleidend zijn geweest. Waarom?

- hfst gaat over inhoudelijke overeenkomsten tussen prot en kath hervormingsbewegingen en synchroniciteit
- zou suggereren dat kath hervormingsbeweging slechts reactionair zou zijn geweest waar deze al ouder is dan Luther's stelligen en lijkt op de prot hervormingsidealen.

p131 syll

24

Welke prot stromingen waren separatistisch, welke niet?

Niet:
Nadere Reformatie
Pietisme

Wel:
Puriteinen
Pietisten

p133 syll