Ćwiczenia Ia - zasady pobierania materiału do badań laboratoryjnych Flashcards Preview

Diagnostyka > Ćwiczenia Ia - zasady pobierania materiału do badań laboratoryjnych > Flashcards

Flashcards in Ćwiczenia Ia - zasady pobierania materiału do badań laboratoryjnych Deck (57):
1

W której fazie/fazach występuje większość błędów w diagnostyce?

przed- i poanalitycznej

 

10% dotyczy błędó w fazie analitycznej

2

Jakie wyróżniamy materiał do badań krwi?

  • krew pełna
  • surowica
  • osocze

3

Krew pełna to (+przykłady):

zawiesina krwinek w osoczu plus odpowiednio dobrany antykoagulant 

 

  • gazometria (heparyna);
  •  OB (cytrynian trójsodowy 1:5);
  •  morfologia (EDTA);
  •  badania glukometryczne. 

4

Jaki antykoagulant do gazometrii?

heparyna

5

Jaki antykoagulant do OB?

cytrynian trójsodowy 1:5

6

Jaki koagulant do morfologii?

EDTA

7

Surowica to:

powstaje z osocza na wskutek wykrzepiania, pozbawiona fibrynogenu, czynników krzepnięcia, zawiera produkty zużycia tych białek

8

Do jakich badań stosuje się surowicę?

badania biochemiczne (nie wykonuje się amoniaku ↑40% i  laktatu ↑25%); 

9

Co to osocze?

 osocze krwi plus antykoagulant 

10

Jakie wyróżniamy osocza?

  • heparynowe (heparyna litowa) - badania biochemiczne (nie wykonuje się elektroforezy białek);
  • cytrynianowe (cytrynian trójsodowy 1:10): badania koagulologiczne; 

11

Przygotowanie pacjenta do pobrania krwi:

  • po nocnym odpoczynku – najlepiej między 7.00 a 9.00 rano; pacjent powinien być wypoczęty  i spokojny  
  • na czczo, 12 godzin po ostatnim posiłku   
  • bez leków – chyba, że badania służą do monitorowania leczenia 

12

Wysiłek i białko c-reaktywne 

Grupa mężczyzn aktywnie ćwicząca posiada znacznie niższy poziom CRP od pozostałych. 

13

Biopsja prostaty (postępowanie diagnostyczne)

wzrost stężenia PSA (kilkakrotnie).

Utrzymuje się dość długo. Zaleca się kolejne badanie po upływie 6 t.

14

Transuretralna resekcja prostaty (postępowanie diagnostyczne)

 wzrost stężenia PSA. Kolejne badanie po 6 t.

15

Badanie prostaty (postępowanie diagnostyczne)

nieznaczny wzrost PSA. Kolejne pobranie krwi po upływie  1t.

16

Transrektalne USG prostaty (postępowanie diagnostyczne)

wzrost stężenia PSA.

Kolejne oznaczenie PSA po 1t.

17

Cystoskopia (postępowanie diagnostyczne)

nie wpływa znacząco na stężenie PSA.

Najnowsze badania donoszą, że średnio o 0.15 ng/mL, powrót do wartości wyjściowej po 3 dniach 

18

Prostatektomia radykalna (postępowanie diagnostyczne)

spadek stężenia PSA 

19

Kolejność postępowania dla ustalenia rozpoznania raka stercza 

Pobranie krwi  na badanie PSA 

USG sondą dorektalną 

Biopsja (6,12,  punktowa, celowana)

Badanie mikroskopowe materiału biopsyjnego 

ROZPOZNANIE

20

Rytm okołodobowy TSH

  • Dobrze udokumentowany został rytm okołodobowy TSH. Szczyt osiągany jest późnym wieczorem, w nocy.  
  • Najniższe stężenie około południa.  
  • Amplituda jest dosyć duża,   średnio ~2.0 mIU/l  
  • Opisywani byli pacjenci ze zmianą dobową o wiele większą, np. z 2.3 na 11.2 mIU/l (Custro i Scaglione, 1980) 

21

Kolory probówek do pobierania próbek krwi:

Systemy zamknięte:

  • próżniowe - zielony
  • podciśnieniowe - żółty

Systemy" otwarte" - czerwony

22

Z jakich naczyń najczęściej pobieramy krew do badań?

1. żyła pośrodkowa odłokciowa

2. żyła odpromieniowa

3. żyła odłokciowa 

23

Etapy prawidłowego pobrania krwi: 

  1. Dezynfekcja miejsca pobrania materiału alkoholem (70% izopropylowym lub etylowym) i dokładne osuszenie pola
  2. Opis probówki w obecności pacjenta
  3. Użycie igieł o optymalnej średnicy        (systemy próżniowe)
  4. Założenie stazy
  5. Nakłucie naczynia  
  6. Szybkie zwolnienie stazy
  7. Aspiracja prawidłowej objętości krwi
  8. Dokładne wymieszanie próbki  
  9. Przygotowanie krwi do transportu

24

Wpływ stazy:

Zaciśnięcie stazy utrzymuje efektywne ciśnienie filtracyjne we włośniczkach

Konsekwencją tego jest przesunięcie płynu i związków drobnocząsteczkowych z przestrzeni wewnątrznaczyniowej do śródmiąższowej

Należy zdjąć stazę natychmiast po uzyskaniu dostępu do żyły. 

25

W jakiej kolejności napełnić probówki? 

1/ pusta probówka, na skrzep (surowica)

2/ probówka z cytrynianem

3/ probówka z heparyną

5/ probówka z EDTA 

26

Mieszanie próbki z antykoagulantem po pobraniu:

Zalecane: 3-4 krotne obrócenie probówki natychmiast po pobraniu.  


Niedopuszczalne jest wstrząsanie próbki!

→hemoliza

→aktywacja płytek krwi

→aktywacja czynników krzepnięcia 

27

Co to zjawisko pseudotrombocytopenii?

 Zjawisko pseudotrombocytopenii we krwi pobranej na K2EDTA (aglutynacja PLT z autoprzeciwciałami IgG po odsłonięciu kompleksu błonowego glikoproteiny IIb/IIIa). Dotyczy ok. 0,1% - 0,2% populacji. 

 

Zmiany te nasilają się wraz z upływem czasu (zwiększa się liczba leukocytów zliczanych przez aparat, spada liczba płytek)

28

Jakie działania podjąć przeciw pseudotrombocytopenii?

Błąd związany z występowaniem pseudotrombocytopenii z jednoczesnym zafałszowanym wzrostem WBC po pobraniu krwi na K2EDTA należy rozwiązywać poprzez oznaczanie ponowne po pobraniu na cytrynian lub heparynę

29

CI daje nam badanie gazometryczne?

 Daje możliwość:  

 

  •         oceny stanu utlenowania i funkcjonowania mechanizmów regulujących gospodarkę kwasowo-zasadową,  
  •             natychmiastowe zastosowanie właściwego leczenia, lub modyfikacji aktualnego leczenia, szczególnie tlenoterapii. 

30

Błędny wynik w badaniu gazometrycznego:

W przypadku badania gazometrycznego niewielki błąd może mieć nieproporcjonalnie duże konsekwencje. 

31

Zmienność parametrów pomiarowych (pH/PCO2 i PO2) in vivo

pH/PCO2 i PO2 in vivo są podatne na szybkie zmiany  pod wpływem różnych czynników.  

Obawy pacjenta: Wpływ czynników psychologicznych  Pobierający powinien unikać słów lub wyrażeń  o zabarwieniu negatywnym  „nakłucie tętnicy"  


Niektórzy pacjenci z obawy przed pobraniem hiperwentylują (wzrost pH i PO2 i spadku PCO2).  


Inni wstrzymują oddech (spadek pH i PO2 i wzrost PCO2). 

32

Warunki metaboliczne konieczne do pobrania materiału (krwi):

Pacjent powinien być w stanie spoczynku  

Pacjent ambulatoryjny powinien położyć się  na 3 do 5 minut przed pobraniem.

Wentylacja wspomagana  lub kontrolowana: Wstrzymać się z pobraniem materiału  na ok. 20 minut po:  

  • włączeniu oddychania wspomaganego  
  • aktywnej inhalacji powietrza wzbogaconego tlenem  lub całkowicie kontrolowanej  sztucznej wentylacji respiratorem  
  • zmianach w ustawieniu parametrów urządzenia wentylującego lub dawkującego tlen. 
     

33

Co jest antykoagulantem z wyboru?

heparyna

34

Jakie wyróżniamy heparyny?

  • Sucha – napylona na powierzchnię strzykawki lub kapilary  
  • Płynna – w formie roztworu  

35

Jakie rodzaje krwi pobranej wyróżniamy?

  • Krew tętnicza  
  • Krew włośniczkowa  
  • Krew żylna 

36

Który rodzaj krwi jest najbardziej wartościowym materiałem?

Materiałem o najwyższej wartości jest krew tętnicza  

37

Która tętnica może stanowić miejsce pobrania?


Każda tętnica może stanowić miejsce pobrania  Kluczową zaletą krwi tętniczej jest jej tożsamość,  począwszy od aorty do tętnic obwodowych.

38

Jakie są różnice w gazometrii w poszczególnych tętnicach obwodowych?

Wartości gazometrii są identyczne  we wszystkich tętnicach obwodowych 

39

Czy krew włośniczkowa arterializowana może zastąpić krew tętniczą?

Krew włośniczkowa arterializowana może z pewnymi ograniczeniami zastąpić krew tętniczą. 

40

Od czego zależy wybór miejsca do wykonania wkłucia tętniczego?

Wybór miejsca zależy od:

  • doświadczenia pobierającego
  • dostępności naczynia
  • bezpieczeństwa pobrania 

41

Dlaczego tak często pobiera się krew włośniczkową?

Pobieranie krwi tętniczej ograniczone jest przepisami medyczno-prawnymi zastrzegającymi uprawnienia do wykonania zabiegu  


Problemy związane z samym pobraniem krwi tętniczej: szczególny stan kliniczny (ryzyko powikłań) bezpieczeństwo pacjenta  techniczne i organizacyjne - często nadużywane

  
Uzyskanie krwi tętniczej może być niekiedy trudne  

Pobranie musi być bezpieczne dla pacjenta 

42

Kiedy powinna być pobierana włośniczkowa krew arteriolizowana (+ przykłady)?

Włośniczkowa krew arterializowana  powinna być pobierana wyłącznie wtedy  gdy okoliczności nie pozwalają  na pobranie krwi z tętnicy 

  • Wcześniak
  • tzw. “trudny pacjent"  
  • niedoświadczony pobierający  
  • brak osoby uprawnionej
  • jeśli z jakiegoś powodu należy unikać  zbyt częstych nakłuć 

43

Który rodzaj krwi pobiera się od większości pacjentów ambulatoryjnych?

Arterializowaną krew włośniczkową

44

Od czego zależy wiarygodność badania krwi włośniczkowej?

  • właściwego wyboru miejsca pobrania  
  • dobrej arterializacji łożyska naczyniowego,
  • eliminacji wpływu powietrza atmosferycznego, 
  • właściwej techniki pobrania.   

45

Jakie ryzyko istnieje w czasie pobieranai krwi włośniczkowej?

W czasie pobierania krwi włośniczkowej istnieje znaczące ryzyko kontaktu z powietrzem

46

Zasada arterializacji obwodowego  włośniczkowego łożyska naczyniowego

Przy użyciu środków fizycznych lub chemicznych należy wywołać miejscowe przekrwienie, które spowoduje  ok. 10 krotny wzrost włośniczkowego przepływu w tkance,  w której poziom metabolizmu jest niski,  dzięki czemu wartości pH/PCO2/PO2 po stronie żylnej  będą bardzo podobne do wartości po stronie tętniczej.

A image thumb
47

Jak arterializować łożysko włośniczkowe?

Miejsce pobrania należy podgrzać (do ok. 40°C)  przy pomocy łaźni wodnej, lub zastosować maść rozgrzewającą (nie u dzieci !). 

48

Na co pozwala arterializacja włośniczkowego łożyska naczyniowego?

Niewielkie nakłucie tak przygotowanego łożyska naczyniowego pozwala na wynaczynienie się krwi zbliżonej do tętniczej 

49

Skąd u dorosłych najczęściej pobiera się arterializowaną krew włośniczkową?

U dorosłych na ogół miejscem z wyboru jest płatek ucha lub opuszka palca (bardziej wrażliwa)

50

Skąd u noworodków i wcześniaków najczęściej pobiera się arterializowaną krew włośniczkową?

 U wcześniaków i noworodków - pięta 

51

Kiedy nie powinno się pobierać arterializowanej krwi włośniczkowej?

 Dużym błędem jest pobieranie krwi do kapilary u pacjentów ze scentralizowanym krążeniem, lub z bardzo niskim ciśnieniem tętniczym krwi! 

52

Czy powinno się wyciskać krew podczas pobierania krwi kapilarnej?

nie należy wyciskać krwi!  

53

Do czego może prowadzić wyciskanie krwi po nakłuciu kapilarnym?

Wymuszanie wypływu krwi może prowadzić do:

  • dearterializacji krwi
  • hemolizy krwi z
  • mieszania krwi z płynem tkankowym 

a więc nie należy wyciskać krwi po nakłuciu 

54

Jak powinno przebiegać pobieranie krwi kapilarnej po udanej arterializacji?

Po dobrej arterializacji i nakłuciu  na ok. 2 - 3 mm.  krew powinna swobodnie napływać do podstawionej heparynizowanej kapilary (pierwsze krople należy pominąć) 

Koniec kapilary powinien być zanurzony w kropli dotykać bezpośrednio miejsca nacięcia   

55

O czym mogą świadczyć wartości PO2 większe od 100 mmHg w krwi kapilarnej?

Mogą świadczyć  o wymianie gazowej  z otoczeniem przy pobieraniu. 

56

Co umożliwia specjalny sprzęt do pobierania krwi do badań gazometrycznych?

  • Oprzyrządowanie umożliwiające samoistny napływ krwi bez konieczności pociągania tłoka zmniejsza ryzyko hemolizy i przypadkowej aspiracji powietrza   
  • Przyrządy umożliwiające pobieranie krwi tętniczej do kapilar ułatwiają pobieranie krwi, eliminują większość klasycznych problemów związanych  ze stosowaniem układu strzykawka/igła  
  • Metoda jest mniej urazowa i mniej podatna na błędy   
  • Eliminuje problem kontaktu z powietrzem atmosferycznym 
  •   

57

Jak powinno wyglądać pobieranie krwi tętniczej?

  • Tętnicę lokalizuje się palpacyjnie i nakłuwa pod kątem 45 do 90° kierując ostrze pod prąd płynącej krwi.    
  •     Po przekłuciu ściany naczynia krew napełnia wolno     pierwszą kapilarę z widoczną pulsacją, co wskazuje, że została nakłuta tętnica  
  • Uraz po nakłuciu jest niewielki  a krwawienie po pobraniu - minimalne  ze względu na bardzo mały przekrój igły