1.1 Wstep, badania, smierc (apoptoza\martwica) komorki. Flashcards Preview

Patomorfologia I KOLOKWIUM > 1.1 Wstep, badania, smierc (apoptoza\martwica) komorki. > Flashcards

Flashcards in 1.1 Wstep, badania, smierc (apoptoza\martwica) komorki. Deck (52):
1

1/BADANIE CYTOLOGICZNE
2/BADANIE HISTOPATOLOGICZNE

1C/OCENA MORFOLOGII KOMÓREK
2H/OCENA MORFOLOGII TKANEK

2

Diagnostyka histopatologiczna: utrwalacz, jak to sie robi

 Utrwalacz : 10% formalina (lub inne)
 zatopienie w bloczki parafinowe, skrawki mikrotomowe barwione HE

3

ONCOSIS

= zmiany występujące w komórce przed śmiercią na drodze martwicy. Cechuje się obrzękiem komórek.

4

Diagnostyka srodoperacyjna: utrwalacz, cele

● Badanie doraźne (do 30 min)- wykonywane podczas zabiegu operacyjnego w celu:
– podjęcia decyzji co do rozległości zabiegu
– oceny granic cięcia chirurgicznego
– śródoperacyjnego =przerzuty
– oceny diagnostyczności tkanki

BEZ UTRWALACZA

5

Cytodiagnostyka złuszczeniowa

● ocena rozmazów komórek złuszczonych samoistnie np. w płynach z jam ciała, moczu, plwocinie lub komórek złuszczonych za pomocą odpowiednich szczoteczek z części pochwowej szyjki macicy, oskrzeli, żołądka, jelit.

6

Cytodiagnostyka aspiracyjna/biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC)
- tkanki (gdzie sie uzywa)
-utrwalacz

 - guzy sutka, tarczycy, przerzuty do węzłów chłonnych i wątroby

 Utrwalacz: 75% alkohol lub spray’e

7

Immunocyto(histo)chemia
-cele

● ocena kierunku różnicowania nowotworów
● ustalenie punktu wyjścia przerzutu lub szczegółowego typu nowotworu
● immunofenotypowanie białaczek i chłoniaków
● markery biologiczne

8

Metody cytogenetyczne i molekularne
-cele

● wykrywanie dziedzicznych predyspozycji do rozwoju now. złośliwych
● wykrywanie nielicznych komórek nowotworowych, które pozostały po leczeniu chorych z białaczką lub chłoniakiem
● ocena rokowania
● diagnostyka chłoniaków, mięsaków

9

NIEDOKRWIENIE (lacina)
-чё почём?

● (ischemia)= utrata dostawy krwi (zahamowany przepływ tętniczy lub drenaż żylny)
● Dostawa substratów metabolicznych i tlenu zahamowana. CIEZSZE uszkodzenie komórki niż niedotlenienie

10

NIEDOTLENIENIE (lacina)
-przyczyny

● (hypoxia)= niedobór tlenu, powodujący uszkodzenie kk poprzez zaburzenie oksydatywnej produkcji ATP

●nadal następuje dostawa substratów energetycznych, może zachodzić proces glikolizy beztlenowej

Przyczyny:
● niedostateczne utlenowanie krwi np. po krwotoku
● Utrata zdolności wiązania tlenu przez krew (anemia, CO)
● niedostateczna dostawa tlenu (bezdech, wady serca, spadek tlenu w powietrzu wdychanym)
● zwiększone zapotrzebowanie

11

USZKODZENIE NIEODWRACALNE

Defekt błony komórkowej – jawne przerwy w błonach
Figury mielinowe w cytoplazmie
Obrzmienie
Duże zagęszczenia w mitochondriach
Pęknięcia lizosomów i trawienie elementów komórki
Piknoza Karioliza Kariorrhexis

12

Obrzmienie komórki

● komórki nie są w stanie utrzymać homeostazy wodno-elektrolitowej.
● Jest pierwszym objawem prawie wszystkich form uszkodzenia komórki.
● Makroskopowo - bledszy, cięższy i większy.


*Powierzchnia przekroju nie ma prawidłowego połysku, tylko jest nieco przyćmiona (powiększone mitochondria rozpraszają światło).

13

Stłuszczenie (Steatosis)

● W uszkodzeniu hipoksyjnym, toksycznym i metabolicznym.
NAJCZESCIEJ: hepatocyty /komórki mięśnia sercowego (serce tygrysie!)
● w cytoplazmie- krople tłuszczów prostych

14

MARTWICA (necrosis)

najczęstszy rodzajem śmierci komórki pod wpływem szkodliwych czynników zewnętrznych
zawsze proces patologiczny
znaczny obrzęk komórki lub jej pęknięcie, denaturacja białek cytoplazmatycznych i uszkodzeniem organelli. wywołuje odczyn zapalny

15

APOPTOZA


Czasem w procesach patologicznych
Morfologicznie: kondensacja i fragmentacja chromatyny, błony komórkowe nie tracą integralności.
nie ma\male zapalenie

16

Obraz morfologiczny martwicy jest efektem(2):

● enzymatycznego trawienia komórki (z lizosomów komórki- autoliza, z lizosomów migrujących leu-heteroliza)
● denaturacji białek wewnątrzkomórkowych

17

karyolisis, pyknosis, karyorrhexis

– KARYOLYSIS – rozpuszczenie struktury jądra i chromatyny przez enzymy (DNAaza i RNAaza, blaknie bazofilia chromatyny)

– PYKNOSIS – znaczne zagęszczenie chromatyny jądrowej (obkurczenie jądra i zwiększona bazofilia jądra – DNA ulega kondensacji do litej, obkurczonej masy). Występuje także w apoptozie.

– KARYORRHEXIS – fragmentacja jądra na małe zagęszczone fragmenty

18

Martwica skrzepowa
-czestosc wystep
-co dominuje
-w jakich narzadach

-makro-mikroskopowo

-ph

(necrosis coagulativa)
● najczęstsza forma martwicy
● dominuje DENATURACJA białek cytoplazmatycznych
● charakterystyczna dla martwicy niedokrwiennej komórek (zawały) we wszystkich typach tkanek Z WYJATKIEM mózgu.

 Makroskopowo : martwa tkanka jest żółtawa lub szaro-żółtawa, homogenna, matowa.
 Mikroskopowo : zachowany obrys skoagulowanej komórki przez okres przynajmniej kilku dni.

!!!!!! ph obniza sie -> blokuje proteolizę.
 Ostatecznie martwe komórki są usuwane przez leu.

19

MARTWICA ROZPŁYWNA

(necrosis colliquativa)

● Hipoksja w OUN (MOZG!!), bakterie, grzyby

● całkowicie trawi martwe komórki -> rozpłynięcie tkanki do płynnej, lepkiej masy.

ROPNE!!!!!!!!!!!

20

MARTWICA SEROWATA

(serowacenie, caseificatio)
● forma martwicy skrzepowej, najczęściej w gruźlicy

ZIARNINIAKOWE!!!!!!!!

21

Martwica enzymatyczna tkanki tłuszczowej (+inna nazwa!)

(m. Balsera)

● zniszczenie tkanki tłuszczowej bo uwolnienie aktywowanych LIPAZ trzustkowych do tkanki trzustki, okołotrzustkowej i jamy otrzewnej
... w Ostrym Zapaleniu Trzustki.

● Uwolnione kwasy tłuszczowe łączą się z WAPNIEM!!! tworząc widoczne makroskopowo kredowo-białe obszary.

 + WYLEWY!! (WIDAC MAKROSKOPOWO)

22

ZGORZEL
-bakterie
-gdzie najcz

(=gangrena)
● najcz - kończyny dolne, które w efekcie utraty dopływu krwi ulegają MARTWICY SKRZEPOWEJ
● jest to typ martwicy tkanki, w której zachodzi gnicie, w efekcie zakażenia bakteriami beztlenowymi z rodzaju Clostridium.

23

Zgorzel sucha

(g. sicca) –mumifikacja tkanki martwiczej początkowo bladej, potem czerniejącej (siarczki żelaza). Do wystąpienia mumifikacji konieczne jest wysychanie tkanki np. tzw stopa cukrzycowa. Może dojść do tzw samoamputacji.

24

Zgorzel wilgotna

(g. humida) powstaje w tkankach bez możliwości wysychania np. miazgi zęba, jelita (uwięzła przepuklina, wgłobienie, skręt jelit)

25

Zgorzel gazowa

wywołana jest przez bakterie (Clostridium oedematis maligni) mogące produkować gaz szerzący się w tkance w postaci pęcherzyków.

26

MARTWICA WOSKOWA (inna nazwa?, lacina)
_mechanizm
_choroba (najcz)
_preparat
_gdzie najcz
_odwrac\nieodwrac?

(Zenkera, necrosis vel degeneratione cerea)

● MIESNIE PRAZKOWANE! (przez długotrwałe niedotlenienie + działanie toksyn bakteryjnych!).

!!!!!!! najczęściej w DURZE (тиф) brzusznym (mm piramidowe i proste brzucha przy przyczepie do spojenia łonowego).


Sarkoplazma - uszkodzona,
budowa włókienkowa - zaciera się,
sarkolemma - NORMA,
jądra komórkowe- obwodowo położone,
ruch -> rozrywanie włókien, wylewy krwi.

● W związku zachowaniem sarkolemmy i jąder komórkowych włókna mogą wrócić do stanu PIERWOTNEGO.

● Makroskopowo - woskowaty + wylewy

27

Chorobowe stany zwiazane z apoptoza (+)/(-)

defekt apoptozy i zwiększone przeżycie komórek
 nowotwory (p53, hormonozależne)
 choroby autoimmunologiczne

nasilona apoptoza
 choroby neurodegeneracyjne
 uszkodzenie niedokrwienne (zawał mięśnia sercowego)
 śmierć komórek zainfekowanych wirusem

28

Znamiona śmierci (lacina)

(stigmata mortis)

Pewne
● Plamy opadowe (livores mortis)
● Stężenie pośmiertne (rigor mortis)
● Rozkład gnilny (putrefactio)

Niepewne
● Brak tętna i oddechu
● Bladość powłok
● Oziębienie skóry

29

OTŁUSZCZENIE

(lipomatosis)= wrastanie tkanki tłuszczowej pomiędzy komórki miąższowe danego narządu (serca, trzustki).

30

Ogólne mechanizmy biochemiczne uszkodzenia komórek (5)

1 Uszkodzenie błon komórkowych

2 Nieodwracalne uszkodzenie mitochondriów
- Nadprzewodzący kanał (wewn błona) = niemożliwe utrzymanie potencjału błonowego, niemożliwa fosforylacja i produkcja ATP
- (+) przepuszczalności zewnętrznej błony mitochondrialnej -> ucieczka cytochromu c z mitochondrium do cytosolu (sygnał do rozpoczęcia apoptozy)

3 Niedobór ATP

4 RFT

5 Wapń (wyrzut wapnia z wewnątrzkomórkowych magazynów/ zwiększenie napływu wapnia z przestrzeni pozakomórkowej) -> aktywuje szereg enzymów (aktywacja fosfolipaz= uszkodzenie błon, Proteaz=destrukcja cytoszkieletu,ATP-azy= zmniejszenie puli ATP, Endonukleaz = fragmentacja chromatyny)

31

Czynniki przyczyniające się do nieodwracalnego uszkodzenia błon komórkowych:

- dysfunkcja mitochondriów
- utrata fosfolipidów błon (aktywacja fosfolipaz przez Ca2+)
- destrukcja cytoszkieletu
- reaktywne formy tlenu (reakcja RFT z fosfolipidami błony = powstają cykliczne nadtlenki)
- produkty rozpadu fosfolipidów (działają na błony jak detergenty)
- utrata aminokwasów (glicyna chroni komórki przed nieodwracalnym uszkodzeniem błon i zapobiega wapniozależnej śmierci komórek przy braku ATP

32

Rola reaktywnych form tlenu w uszkodzeniu komórek

- utlenianie lipidów błon komórkowych
- cykliczne nadtlenki LIPIDOWE
- utlenianie białek
- uszkodzenie DNA (reagowanie szczególnie z T, G -> jednołańcuchowe przerwy w DNA
- starzenie komórek
- karcinogeneza

33

system obrony przed RFT (2)

- antyoksydanty (wymiatacze wolnych rodników – witamina ACE i glutation o wiązanie żelaza i miedzi (katalizują tworzenie wolnych rodników) z białkami transportowymi
- enzymy: katalaza, dysmutaza ponadtlenkowa, peroksydaza glutationowa

34

geny anty\pro apoptotyczne

ANTY: bcl-2, bcl-xl
PRO: bad, bac

35

Efekt widza

To uszkodzenie i ewentualnie śmierć komórki nienapromienionej, ale sąsiadującej z napromienioną przez promieniowanie jonizujące komórką

- uszkodzenie DNA przez energię promienistą i produkty radiolizy wody (aktywne formy tlenu).

*Przenoszenie efektu widza nie wymaga bezpośredniego kontaktu z komórką napromienioną a wystarczy kontakt z płynem napromienionej hodowli

36

głównym przenośnikiem efektu widza jest...

NO

37

Geny mutacyjne\nowotworowe (+)(-)

geny supresorowe: Rb, BRCA-1, BRCA-2, p53, AAPPC

geny mutatorowe: hMSH2,hMLH1

38

Mechanizmy apoptozy

= proces energozależny, kaskada zdarzeń molekularnych.

Wyróżnia się fazy:
I. sygnałów wstępnych
II. kontrolno-decyzyjna
III. wykonawcza
IV. uprzątania

39

§ Faza sygnałów wstępnych
(wstępnym sygnałem może być...) - 6

Wstępnym sygnałem może być:
1) brak stymulacji koniecznej do przeżycia (GF/hormon)
2) uszkodzenie komórek
3) LTcyt, NK (fas-rec)
4) Przyłączenie TNF-α (TRADD i FADD)
5) Przyłączenie glukokortykoidu do receptora jądrowego
6) Infekcja wirusowa

40

§ Faza kontrolno-decyzyjna

· Ostateczna decyzja o apoptozie
poprzez:
+++
1) aktywacja KASPAZ (przez przeniesienia sygnala przez blone do cytoplazmy)
2) bialka: BAX i BAD: zredukowanie
potencjału błonowego wewnętrznej błony
mitochondrialnej/ zwiększenie przepuszczalności zewnętrznej błony mitochondrialnej – ucieczka cytochromu c do cytosolu.

-----
1) Białka z rodziny BCL-2 wpływające na apoptozę poprzez regulację czynności mitochondriów
2) Bialko BCL-XL

41

§ Faza wykonawcza

· Dzięki kaspazom
· Po ich uczynnieniu kaskadowo rozkładają cytoszkielet komórki i macierz jądra

42

§ Faza uprzątania

Czyli fagocytowanie komórek apoptotycznych i pofragmentowanych ciałek apoptotycznych

43

komórki apoptotyczne rozpoznawane przez makrofagi ...

przez obecność na zewnętrznej błonie FOSFATYDYLOSERYNY a także TROMBOSPONDYNY

44

falloidyna

- toksyna muchomora sromotnikowego,
wiąże filamenty aktynowe w hepatocytach

45

Mikrotubule
-plemnik
-nowotwor

- defekt doprowadza do utraty ruchomości plemników i niepłodności
- mikrotubule tworzą wrzecionko kariokinetyczne i leki wiążące mikrotubule są lekami antymitotycznimi
(przeciwnowotworowymi)

46

ciałka Mallory’ego

- w hepatocytach po alkoholu -> dezorganizacja siatki włókienek keratynowych

47

Mitochondria
-alkohol, nowotwory

- u alkoholików w wątrobie mogą występować olbrzymie mitochondria
- w niektórych nowotworach występują tzw. onkocyty. Mają one obfitą kwasochłonną cytoplazmę, gdyż
zawierają znaczne ilości mitochondriów

48

barbituraty

- przerost gładkiej siateczki śródplazmatycznej w heparocytach

49

Lizosomy:

- autofagocytoza fragmentów komórki
- niedotrawione resztki -> ciałka resztkowe (spichrzanie np. lipofuscyny)


50

Tezaurozymozy

= choroby ze spichrzania - przy braku enzymu rozkładającego

51

zespół Kartagenera

nieruchome rzęski drzewa oskrzelowego
(defekt mikrotubuli)

52

cytochalazyna B

- zapobiega polimeryzacji filamentów aktynowych