4.12 Kora nadnerczy Flashcards Preview

Farmakologia wuzetki > 4.12 Kora nadnerczy > Flashcards

Flashcards in 4.12 Kora nadnerczy Deck (40):
1

Warstwy kory nadnerczy i substancje w nich produkowane

Od wewnątrz:
• warstwa siatkowata (androgeny nadnerczowe)
• warstwa pasmowata (glikokortykosteroidy)
• warstwa kłębkowata (mineralokortykosteroidy)

2

Wspólny prekursor wszystkich hormonów nadnerczowych

• pregnenolon (powstaje z cholesterolu pod wpływem CYP11A1)

3

Androgeny produkowane w nadnerczach

• DHEA
• androstendion
• testosteron

4

Metabolity testosteronu

• dihydrotestosteron
• estradiol
• androsteron (nieaktywny)

5

Dehydroepiandrosteron (DHEA)

• androgen nadnerczowy, w wątrobie ulega konwersji do testosteronu
• u kobiet jest odpowiedzialny za powstanie owłosienia łonowego
• nie jest stosowany terapeutycznie, tylko jako suplement diety
• w przypadku nowotworu prostaty użycie DHEA jest niebezpieczne

6

Wrodzony przerost kory nadnerczy

• spowodowany niedoborem 21-hydroksylazy
• ↓ kortyzolu i aldosteronu
• ↑ androgenów nadnerczowych (DHEA)
• u kobiet prowadzi do maskulinizacji już w życiu płodowym
• skutek kliniczny: zaburzenia wodno-elektrolitowe

7

Lokalizacja cytoplazmatycznego receptora mineralokortykosteroidowego (MR)

• kanaliki nerkowe
• nabłonek ślinianek
• nabłonek jelita grubego
• hipokamp
• tkanka tłuszczowa brunatna

8

Czynniki ograniczające lokalizację syntezy aldosteronu do komórek warstwy kłębkowatej kory nadnerczy

• brak 17α-hydroksylazy/17,20-liazy steroidowej
• obecność syntazy aldosteronu

9

Genomowe efekty działania aldosteronu

• ↑ ekspresji ATP-azy Na/K w kanaliku dystalnym nerki:
∙ resorpcja Na
∙ utrata K i H⁺

10

Niegenomowe efekty działania aldosteronu

• stymulacja remodelingu (włóknienia) serca po zawale

11

Fizjologiczna regulacja syntezy aldosteronu

• oś RAA (angiotensyna II pobudza)
• stężenie K⁺ (hiperkaliemia pobudza)

12

Antagoniści receptora MR - przedstawiciele

• eplerenon
• spironolakton

13

Eplerenon

• selektywny antagonista receptora MR
• stosowany w chorobach układu krążenia i w nadczynności kory nadnerczy
• efekt uboczny: hiperkaliemia -> arytmie

14

Spironolakton

• nieselektywny antagonista receptorów: MR, testosteronowych, progesteronowych
• diuretyk z grupy leków oszczędzających potas
• stosowany w chorobach układu krążenia i w nadczynności kory nadnerczy
• efekty uboczne: ginekomastia, hiperkaliemia -> arytmie

15

Lek stosowany w przewlekłym niedoborze aldosteronu

• fludrokortyzon

16

Fludrokortyzon

• fluorowana pochodna kortyzolu
• lek stosowany w przewlekłym niedoborze aldosteronu
• ma średnio silne własności glikokortykosteroidowe
• ma bardzo silne własności mineralokortykosteroidowe
• wykazuje działania niepożądane mineralokortykosteroidów i glikokortykosteroidów
• należy go odstawiać stopniowo, by nie wywołać niewydolności nadnerczy

17

Działania niepożądane mineralokortykosteroidów

• zaburzenia elektrolitowe (głównie hipokaliemia)
• obrzęki
• nadciśnienie tętnicze
• niewydolność serca

18

Endogenne glikokortykosteroidy - przedstawiciele

• kortyzol
• kortykosteron

19

GR - powinowactwo do kortykosteroidów

• niewielkie powinowactwo do glikokortykosteroidów
• niewrażliwość na aldosteron

20

MR - powinowactwo do kortykosteroidów

• wysokie powinowactwo do glikokortykosteroidów
• wysokie powinowactwo do aldosteronu

21

Mechanizm przedreceptorowego metabolizmu glikokortykosteroidów

• 11β-HSD1 katalizuje przemianę kortyzon → kortyzol
• 11β-HSD2 katalizuje przemianę kortyzol → kortyzon

22

11β-HSD1

• enzym regenerujący kortyzol
• występuje w wielu tkankach, w największym stężeniu w wątrobie

23

11β-HSD2

• enzym unieczynniający kortyzol
• występuje w tkankach, na które działa aldosteron

24

Kwas 18β-glicerytynowy

• inhibitor obu izoform 11β-HSD
• nie opracowano jeszcze wybiórczych inhibitorów izoform 11β-HSD

25

Potencjalne wskazania do zastosowania inhibitorów 11β-HSD1

• otyłość
• cukrzyca typu 2.
• insulinooporność

26

Potencjalne wskazania do zastosowania inhibitorów 11β-HSD2

• przewlekłe stany zapalne
• choroby autoimmunologiczne
• nowotwory układu krwiotwórczego

27

Przykłady klasycznego działania glikokortykosteroidów

• represja genu POMC - proopiomelnokortyny kodującego ACTH (długa pętla sprzężenia zwrotnego ujemnego)
• ↑ ekspresji aneksyny (lipokortyny) 1 → hamowanie PLA₂ → działanie przeciwzapalne
• transaktywacja:
∙ działanie na Stat-5 → ekspresja genów stymulowanych przez GH → stymulacja pourodzeniowego wzrostu i rozwoju organizmu
• transrepresja:
∙ działanie na AP-1, NF-κB, IRF-3 → spadek produkcji cytokin prozapalnych, molekuł adhezyjnych, iCOX, iNOS

28

3 propozycje szybkiego, niegenomowego mechanizmu działania glikokortykosteroidów

• nieswoiste oddziaływanie GKS z błoną komórkową
• działanie na GR translokowany z cytozolu do błony komórkowej
• działanie na inaczej przycięty, błonowy wariant GR

29

Przykłady szybkiego, niegenomowego działania glikokortykosteroidów

• szybki rozkurcz mięśni gładkich dróg oddechowych
• szybkie zahamowanie wydzielania insuliny
• szybka aktywacja eNOS

30

Działanie glikokortykosteroidów

• przeciwzapalne
• przeciwuczuleniowe
• immunosupresyjne
• przeciwobrzękowe
• diabetogenne (↑ glukoneogenezy i glikogenogenezy)
• ↑ lipolizy
• resztkowe mineralokortykoidowe
• antagonistyczne do wit. D (↑ wydalania wapnia)
• antyproliferacyjne
• ↑ reaktywności naczyń i oskrzeli na katecholaminy
• ↑ liczby płytek krwi
• przejściowa leukocytoza → leukopenia
• ↓ funkcji dokrewnej gonad
• ↓ podatności na stres → euforia → psychoza
• przeciwwymiotne

31

Wskazania do stosowania glikokortykosteroidów

• choroba Addisona
• astma
• kolagenozy, choroby autoimmunologiczne, choroby zapalne
• alergie, wstrząs anafilaktyczny, reakcje alergiczne na leki
• choroba posurowicza
• po przeszczepach
• zespół nefrotyczny
• choroba Leśniowskiego-Crohna
• nowotwory (białaczki, ziarnice)
• choroby skóry (wyprysk, łuszczyca)
• obrzęk mózgu
• niekardiogenny obrzęk płuc (ARDS)

32

Przeciwwskazania do stosowania glikokortykosteroidów

• ostre choroby zakaźne
• czynna forma gruźlicy (oprócz opon mózgowych i osierdzia)
• stany pooperacyjne
• choroba wrzodowa dwunastnicy
• obrzęk śluzowaty
• choroba Cushinga
• cukrzyca
• nadciśnienie tętnicze
• jaskra
• zaćma
• osteoporoza
• myasthenia gravis
• psychozy
• ciąża

33

Działania niepożądane glikokortykosteroidów

• jatrogenny zespół Cushinga
• nadkażenia, nawroty zakażeń
• zaostrzenie choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy
• złe gojenie się ran
• atrofia mięśni
• rozstępy
• osteoporoza
• cukrzyca
• obrzęki
• nadciśnienie tętnicze, hipokaliemia
• jaskra
• zaćma
• zakrzepica
• nadciśnienie śródczaszkowe
• zaburzenia psychiczne
• niewydolność nadnerczy po nagłym odstawieniu

34

Porównanie siły działania glikokortykosteroidów

• (1) hydrokortyzon
• (4) prednizon, prednizolon
• (5) metyloprednizolon, triamcynolon
• (20) deksametazon
• (25) betametazon

35

Inhibitory syntezy hormonów kory nadnerczy - przedstawiciele

• aminoglutetymid
• metyrapon
• ketokonazol
• trilostan

36

Aminoglutetymid - charakterystyka

• inhibitor CYP11A1 i aromatazy
• hamuje syntezę wszystkich hormonów kory nadnerczy
• hamuje powstawanie estrogenów z androstendionu i testosteronu

37

Aminoglutetymid - zastosowanie

• rak sutka z przerzutami
• nowotwory kory nadnerczy
• choroba Cushinga

38

Metyrapon

• inhibitor 11β-hydroksylazy
• przesuwa syntezę hormonów kory nadnerczy w kierunku androgenów nadnerczowych
• stosowany w chorobie Cushinga

39

Ketokonazol

• inhibitor 17,20-liazy steroidowej
• hamuje syntezę androgenów nadnerczowych
• stosowany pomocniczo w leczeniu nowotworów prostaty
• może wywołać ginekomastię

40

Trilostan

• inhibitor dehydrogenazy 3β-hydroksysteroidowej
• dawniej stosowany w chorobie Cushinga
• obecnie wycofany z użycia

Decks in Farmakologia wuzetki Class (91):